koochi

«ما فاتحان شهرهای رفته بر بادیم...»

2011-11-04T22:09:00.003-05:00

به رسم بازخوانی گذشته ها..

===============

تو گفتی که هرگز نمی خواهی به عراق برگردی ، که عراق کودکی های تو دیگر وجود خارجی ندارد . من گفتم یعنی هیچوقت ؟ گفتی هیچوقت . و گفتی که «من سرزمینی ندارم، اینجوری راحت ترم» . بعد باز گفتی « برای شما جنگ تمام شده ، ولی برای عراقی ها جنگ همیشه انگار بخشی از زندگی ست . » بعد پرسیدی که من خودم را کجایی می دانم . من به تو گفتم « عمر ، جنگ هیچوقت تمام نشده بود.» اصلا مگر هیچ جنگی تمام می شود ؟ تو سرت را چرخاندی و ساکت ماندی . خنده تلخی زیر چشمهات پخش شد ، سیگاری در آوردی و آمدی فندک بزنی که دخترک موقرمز آمد و گفت توی محوطه باز حیاط کافه هم سیگار گشیدن ممنوع است . تو سیگار را انداختی روی میز و پوزخند زدی و گفتی «یادم نبود اینجا همه قدیس اند» ، من گفتم یاد آکسفرد به خیر ، با آن کافه های پر از دود که تو ندیده ای .

زندگی با همه بی ربط بازی هاش گاهی باحال هم می شود . بی که هم را بشناسیم تو را می آورد از عراق و من را از ایران ، تو را به لبنان و انگلستان ، و من را به انگلستان و بعد هم هردومان را به ینگه دنیا که یک رشته را بخوانیم . قبلا هم یک رشته را خوانده ایم ، مثلا طبیب شده ایم و بعد دیده ایم که یک چیزی کم است ، و جای آدمیزاد خالی ست در محاسبات عالم پزشکی ، و بعد شدیم مثلا مردم شناس طب . بعد هم بی هیچ قرار قبلی ، اینجا سرراه هم سبز شدیم ، تا این رفاقت تازه ، زخم کهنه ای را باز کند که حمل کردنش - در نهایت عادی نمودن - در طول این سالها ، از خود تجربه اش مخرب تر و خطرناکتر بوده : زخم جنگی که کودکی های من را و تو را خاکستری می کرد . می دانی ، همیشه بین من و تو روی نقشه جغرافیا یک خط دراز پیچ پیچی ، سرنوشت امروز و فردای من و تو را - و هر که هستیم و می شود باشیم را - رقم زده ، حتی حالا که فاصله کوتاه مونترال تا بوستون به دره عمیقی تبدیل شده که هیچکدام نمی توانیم از آن عبور کنیم . شش ماه است که منتظر ویزای برگشت از آن کنفرانس کذایی به دانشگاهت هستی ، و من که از خیر کنفرانس گذشتم اینجا نشسته ام و برات هی پتیشن امضا می کنم . من و تو تمثال متحرک خاطره جمعی دو ملتیم . آن جنگ کذایی توی پوست و استخوانمان نشسته و از ما موجوداتی متفاوت ساخته ، همیشه انگار توی فکریم ، کمتر از آمریکایی ها می خندیم و بیشتر فلسفه می بافیم و مرگ را از کودکی ها شناخته ایم. جنگ مدام چهره عوض می کند ، یک روز من و تو می جنگیدیم ، یک روز آنها با شما ، روزی هم باز آنها با ما . در دایره جنگهای بی پایان ، من و تو پا می گیریم و هی بازتعریف می شویم . گاهی عزیز می شویم و گاه هم دنیا به دیدنمان چهره در هم می کشد . اما من و تو از همان روزی که پشت میز کافه الجزیره نشستیم ، برای هم رفیق بوده ایم . اصلا جنگ یعنی همین : آدمها برای خودشان دنیاهای تازه ای می سازند که نقشه ندارد ، عوضش خط کشی های روی نقشه مدام با هم می جنگند .

جاناتان را که می شناسی ؟ همان دوستی که از انگلیس می شناختم ، و تو هم او را از زمان تحقیقت در لندن می شناختی . یکبار توی حیاط کالج سنت پیترز نشسته بودیم ، داشت از عید پاک می گفت و حرف کشید به خاطرات کودکی . برام داستان عید پاکی را گفت که رفته بودند ناتینگهام به دیدن عمه پیرش که مافینهای خوشمزه می پخت و اجازه می داد بچه ها تخم مرغها را رنگ کنند . همان جا بوده که جاناتان هفت ساله عاشق دختر دوازده ساله همسایه عمه پیر می شود . بعد روکرد به من و گفت تو توی بچگی ت عاشق شدی ؟ گفتم معلومه ، و فکر کردم کاش نگفته بودم . چطور باید می گفتم براش که صورت رضا ، پسرک لاغر و ریزه میزه ای که از کوچه بالایی می آمد با پسرهای کوچه ما گل کوچیک بازی می کرد ، مثل یکی از همان عکس برگردان های باربی که روی دفترمشق هام می چسباندم ، توی ذهنم مانده ، پررنگ و آرام . من کلاس اولی بودم ، او کلاس سوم بود . می شناختمش چون یکبار که وسطی بازی می کردیم و سعید عینک مرا قاپید و پرت کرد برای امیر ِ خنگ و ننر ، رضای ریزه میزه آمد و از من که هاج و واج مانده بودم دفاع کرد ، عینک را روی هوا گرفت و داد دستم . حتی یک کلمه هم حرف نزد . عینک را به من داد و راهش را کشید و رفت . چند روز بعد از همان بازی بود که خانه شان را زدند . ما کرج بودیم ، وقتی برگشتیم خانه را - یا هرچه از آن مانده بود را - دیدیم . همه خانواده مرده بودند ، عکسشان روی حجله های دسته جمعی بود . من فقط تونستم از مامانم بپرسم «مامی ، رضا مُرده؟» مامانم دستم را محکم گرفت و قدمهاش را تند کرد «نه مامان جان ، اونا خونه نبودن اون شب» . بودند ، و من می دانستم ، اما چیزی نگفتم . آنجا بود که عاشق رضا شدم ، یا عاشق خاطره رضا. تا هفته ها هی سعی می کردم جزئیات صورتش را از یاد نبرم ، رنگ کفشهای ساقدارش را ، طره موهاش که می ریخت توی پیشانیش . حالا تو بگو عمَر ، این را من چطوری باید برای جاناتان می گفتم ؟ که دنیای عاشقی آن سالهای ما را ملغمه ای از ویدیوی کارتون های والت دیسنی می ساخت ، با نوحه ها و سرودهای جنگ و علی کوچولو که باباش جبهه بود و نِل که مادرش را گم کرده بود ، مثل همه قهرمانهای کارتونهامان . ما بین دو دنیا مثل یویو در نوسان بودیم ، سیندرلا و زیبای خفته را از علی کوچولو جدا می کردیم ، همانطوری که سرود «آمریکا آمریکا مرگ به نیرنگ تو « را از «مک دونالد پیر مزرعه ای داشت » . می بینی ؟ من جلوی جاناتان کم نیاوردم ، چون هم مک دونالد پیر را بلدم ، هم «تویینکل لیتل استار» را . اما این کودکی دوگانه اسکیزوفرنیک را چطور باید براش می گفتم ؟ حرف جنگ که شد ، مثل خیلی های دیگر ، او هم فکر می کرد حتما ما اصلا خاطره کودکی نداشتیم . مثل همین صحنه های آوار و مرگ که توی بی بی سی از عراق می دیدند. اما این راز آدمیزاد است که زندگی را زندگی می کند ، حتی لابلای صدای آژیر قرمز و سفید و مارشهای نظامی ، مردم هم می رقصیدند هم عروسی می گرفتند و هم دور هفت سین جمع می شدند . یک بار توی دوران موشکباران ، سر سال تحویل وضعیت قرمز بود ، برقها قطع بود و ما شمال بودیم ، مثل خیلی تهرانی های دیگر . اما سال توی همان تاریکی هم تحویل شد ، ما توی تاریکی همدیگر را بوسیدیم و از بابا سکه های عیدی را گرفتیم و به برنامه نوروزی رادیو امریکا گوش دادیم . تلویزیون خودمان ن روزها برنامه نوروزی نداشت ، یعنی داشت اما کاش نمی داشت . موسیقی که آن روزها بد بود مثلا ، همه چیز ، حتی آواز شهرام ناظری اسمش سرود بود . ما با «سرود» بزرگ شدیم عمَر ، و با شعار های مرگ بر این و آن که صبح به صبح فریاد می زدیم . شما توی مدرسه مرگ کی را آرزو می کردید؟

آن روز که با اسلی و شوهرش رفتیم کافه اندلا یادت هست ؟ حرف طبابت بود و من برات گفتم که عبدی ، مریض قدیمی پی تی اس دی ام در بخش روانپزشکی هرروز یک داستان را بی هیچ تغییری در جزئیات از سر تا ته تعریف می کرد : پسر عموی هم رزمش که با هم بزرگ شده بودند ، توی یک عملیات کشته شده بود ، عبدی تعریف می کرد: «به من نگاه کرد وداد زد : یا زهرا! ‌بعد پیشروی کرد ، می دوید و هیکلش به سنگینی مسلسل روی دوشش لنگر می انداخت . بعد یکمرتبه دیدم اون صدا آمد ، اون صدای مهیب . بعد سر ِ رامین پرید ، از روی تنش پرید . من داشتم نگاهش می کردم ، با همین دوتا چشمام... رامین جلوی چشمم داشت می دوید ، سر نداشت اما مسلسل رو هنوز چسبیده بود ... و می دوید ...» همیشه اینجای داستان ، عبدی مچاله می شد ، چمباتمه می زد روی زمین و صداش به هق هقی دلخراش می شکست . من از همان روز به این فکر می کردم ملت من و ملت تو هم سرنوشت رامین را داشته اند ، هنوز دارند می دوند ، بدون سر ، مسلسل به دست ، در تلاش برای ماندن و بودن و دوام آوردن . من و تو فرزندان ملتهایی بی سریم ، بی سر اما دونده .

مهاجرت خیلی چیزها را عوض می کند ، نه ؟ آدم را روبرو می کند با خودش ،‌ با هویتش ،‌با چیستی اش . کوچِ‌ اول من مرا واداشت که همه چیز را از نو تعریف کنم . تو هم همین را می گفتی ، یادم هست . کوچ وامی داردت تا زخمهای کهنه را باز کنی و تکلیفشان را روشن کنی . خوب و بد را بریزی بیرون ، ببینی کجای کاری ، یکجورهایی به سایکوآنالیز می ماند . کوچ وامی داردت دنیات را بزرگ کنی ، یک جایی می بینی همه دنیا شده خانه ات . دیگر هویتت مرز ندارد . یاد می گیری که همه جا می شود آشیانه ساخت ، و همیشه می شود عاشق آشیانه هایی ماند . یاد می گیری که با «خود» های متعددت آشنا شوی ، با بعضی شان حال می کنی ، با برخی نه . بعد می توانی انتخاب کنی . اصلا بزرگترین هدیه کوچ ، انتخاب است . اصالت را با دست خودت تعریف می کنی ، تعصب ها را دور می ریزی ، و می پذیری که از بین «خود» های متعدد تو ، برخی زخمی اند ، برخی قوی ، برخی پر از ردپای جنگ ، برخی پر از تضاد و قانون های دیکته شده ، برخی هم مثل کاغذ سفید آماده که تو بنویسی شان . از من پرسیده بودی که خودم را کجایی می دانم ، و از همین جا بود که حرفمان کشید به جنگ . من از خیلی جاها می آیم عمَر . از شادی ، از غم ، از جنگ ، از فرهنگی پر از شور عاشقی . از فرهنگی که هم خوب است هم بد ، مثل همه چیز. هم پر از محبت است هم پر از اندوه . هم پناهت می دهد هم بهت زور می گوید . هویت آدم فرهنگی ست که در طول راه می سازی و می پروری . من از همه این تضادها می آیم ، و از انتخابی که تا آخرین لحظه زندگی ام تمام نمی شود . هویت من یک ماجراست ، یک پروسه طولانی ، هم از ایران می آید هم از ینگه دنیا که امروز خانه ام شده ولی خانه ام نخواهد ماند . من از همه کشورهایی می آیم که بهترین دوستهای دنیا را به من داده اند ، از همه فرهنگهایی که زندگی ام را رنگی کرده اند . گاهی هوای آش رشته می کنم گاهی هوس هوموس ، و گاهی هم تاپاس . دنیا به من جعبه ابزاری داده که می توانم هر پیچی را با یکی از آچارهاش باز کنم . روی دیوار خانه ام حافظ را روی پوست دف خطاطی کرده ام ، آن طرفش هم عکس کافه نادری قدیم و کافه نیوز آکسفرد را کنار عکس کالج سنت پیترز آویزان کرده ام . هرکدامشان تکه ای از من اند در طول زمان . موزیک عربی و ایرانی و یونانی و لاتین و جاز و تانگو و تصنیفهای دلکش و بنان و مرضیه ، هرکدام یک تکه از زندگی م را پر می کند . اینطوری به یک دست دوز ِ چل تکه می مانم ، که هر تکه اش می تواند به رنگی باشد ، اما پارچه اش - و این یکی هیچوقت عوض نمی شود - از تار و پود ایرانی می آید که من توی جانم همه جا با خود برده ام . من از این نقشه های پیچ پیچ نمی آیم ، که هرخطی ش یکجوری همیشه بین من و تو دیوار کشیده ، بین من و تو و همه آدمها . وطن من روی این کاغذها و نقشه ها جایی ندارد ، من از صدای جوی آب و آواز نوازنده های دوره گرد دربند می آیم ، از بوی نوروز و طعم شله زرد ، اما گاهی هم پودینگ کریسمس می خورم . سال نوی من در طول و عرض تقویمها پخش شده ، سالی در بهار آغاز می شود و سالی در دل زمستان . تقویمهای زندگی هام ، مرا در دو دنیای موازی به پیش می برند . ساعتم هم به وقت تهران می چرخد هم لندن هم بوستون ، و روزی شاید به همه وقتها . خورشید که غروب می کند ، یک تکه از وجودم می داند که باید بگوید صبح به خیر . دغدغه هام دیگر فقط دغدغه ایران نیست ، یعنی هست ، اما خیلی چیزهای دیگر هم هست ، دغدغه هرجایی از دنیا که کودکی هست و مردی هست و زنی هست . اینطوری زمان مفهوم خطی اش را از دست می دهد و من و «خود» های متعددم در دایره های بی پایان زمان می چرخیم و دنیاهامان را موازی زندگی می کنیم . من از همه این دنیاها می آیم . توی یکی از دنیاهام ، دوستهایی مثل تو می آیند و به یادم می آورند که کوچکترین اتفاقات زندگی ، هرکدامشان خشتی از وجود یکی از «من» ها را بنا گذاشته اند ، مثل جنگی که کودکی من را و تو را پر از صداهای عجیب کرد . یک روزی من و تو از این خطهای مسخره می گذریم ، از این همه نقشه که با جوهر ترس کشیده اند . یک جایی - فرای این خط کشی ها- خانه همه ماست . من و تو از آن جا می آییم . سوالت یک جواب کوتاه دارد و یک جواب بلند . کوتاهش می شود «ایران» . اما اگر واقعا پرسیده ای که خودم را کجایی می دانم ، باید صبر کنی تا روزی که از این مرزهای حفاظت شده رد شوی ، برگردی بوستون ، برویم کافه الجزیره و یک قهوه ترک حسابی سفارش بدهیم ، تا برات بگویم که آدمی هم «وطنش را -همچون بنفشه ها- می شود با خود ببرد هرکجا که خواست ...» **

تا آن روز ،

مواظب خودت باش

ارکیده

بوستون - بهار ۲۰۰۷

* «ای کاش آدمی وطنش را همچون بنفشه ها - می شد با خود ببرد هرکجا که خواست ..» دکتر شفیعی کدکنی

دنیای بیرون

2011-07-13T23:31:00.005-05:00

درست یک سال شد . یک سال از روزی که از خانه خیابان بیکن راه افتادم و رفتم به جلسه دفاع از تزی که در کمتر از پنج سال ، دقیقه دقیقه در جانم رسوخ کرده بود انگار . بعد از آن روز ، زندگی تخت گاز رفت از اسباب کشی به شهری تازه تا یک آدم تازه که گرچه هنوز دقیقا همان آدم روز چهاردهم ژوئیه سال دو هزار و ده بود ، اما به چشم به هم زدنی باید آستین هاش را بالا می زد و زندگی را می ساخت . از اولیه ترین چیزها ، راهها ، آدمها ، مسوولیتها ، ترسها ، شادیها ، امیدها ، عادتها . به آنی ، از یکی از سردترین شهرهای ینگه دنیا به یکی از گرمترین ها ، از شمال به جنوب ، از مدرسه ای به مدرسه ای ، از شاگردی تا معلمی ، از آشنایی همه چیز تا غریبگی ِهمه چیز ، از یاد گرفتن اتوبانها و خیابانها تا اشتیاق ِ ساختن درسنامه ای که برای ساختنش به اینجا آمده بودم ، از قدمهای کوچک تا تکرار ِ شروع . هی گفتم چقدر شروع ، چقدر تاریخ که مبدا و آغاز و پایان ِ دورانها بودند و هی باید مکث کنی تا باورت شود که چقدر زندگی نشسته در جان ِ این یک سال .. چه لحظه ها که از کشف ِ خودی تازه حیرت زده می شوی . چه بارها که سر کلاس یک آن حس می کنی که چقدر مایک ، چقدر شری ، چقدر وی کی ، چقدر بایرن گود ، چقدر نیکلاس رُز ، چقدر این آدمها می شوی گاهی . که چقدر شکلت داده اند با حرفهاشان ، با روشهاشان ، با خودشان بودنشان . که چه حواست نبود این پنج سال که چه راهی آمده ای ، چقدر از آدمی به آدمی دیگر ، از آکسفرد تا بوستون ، از آنات و لحظه های ناب مکالمه ها ، نشستن ها ، گفتن ها ، شنیدن ها ، خواندن ها ، نوشتن ها . چه توی رگهات نشسته اند تمام آن شبهای دیر کتابخانه هایدن ، کافه اوبون پن ، کتابخانه وایدنر ، آفیس مایک ، خانه بیکن ، خانه سالی و ممد و رعنا و فرزان و لیلی و هکتور و روسلا و تاکیس و ژوانباتیست و سوزان و همه و همه و همه . چه آدمها که تو هستی و نمی دانستی . چه تکیه کلامها و جمله ها و معنی ها که قصه هرکدام این آدمهاست در تو . طوری که بلند بلند روی تخته سیاه فکر می کنی سر کلاس ، طوری که توی مقاله دانشجوت کامنت می نویسی با پانویس های بحر طویلی ، طوری که سوال می پرسی ازشان گاهی ، طوری که مقاله هاشان را می خوانی ، طوری که مایک و شری و وی کی و بایرن و نیکلاس و هرچه استاد که در هر شهری باهاشان کار کرده ای می شوی در یک لحظه ای . حیرت می آورد اینهمه آدم را یک جا در خود داشتن . با احترام و احتیاط حملشان می کنی ، هرکدام را در حرفی ، حرکتی ، عادتی ، خاطره ای ، طوری که یک سال پیش باورت هم نمی شد . که چقدر دلت هوای دوستهات را می کند ، که چقدر وامداری به آنهمه همدلی و همزبانی . که چه کوله باری پر از گنج ، پر از درس . کتابها را تا آخر عمرت هم که بخوانی باز داری تازه یاد می گیری و می دانی که هنوز اندازه نخود هم نمی دانی . اما درس ها توی کتابها نبود . توی کافه ها بود ، توی جلسه های خانه مایک ، توی شامهای شکرگزاری سوزان ، توی جشن تولد صد سالگی ایرن فیشر ، توی شبهای خسته زمستان و برف و بوران ، توی کنار رودخانه چارلز مکث کردن های نیمه شب ، توی دیدارهای بی همتای پیش از امتحانها با وی کی در مونترال و پیاده رویهامان در واندوم ، توی آفیس نیکلاس در ال اس ای ، توی لحن آرام بایرن گود و خلق تنگ آرتور کلاینمن ، توی قرارهای عصر با سوزان ، توی کلاسهای آلن یانگ و غروبهای پاییزی مک گیل و سربالایی خیابان پیل ، توی سفرها ، توی مرور خاطرات دو ملت با عمر ، توی دلهره های ویزا و ورود و خروج ینگه دنیا ، توی هرهر کرکر های نیک و لارل و مایک و سوفیا توی دپارتمان ، توی غمها و شادیهایی که از روایتهای توی کتابها زنده تر بودند هربار که خبری می آمد از ایران . همه این آدمها می شوی . هربار کتابی از یکی از استادهات درس می دهی یک آن مکث می کنی به احترام اسمی که روی جلد کتاب نشسته ، که آدمی ست ، آدمی که تو می دانی کدام غذا را دوست دارد ، گیرش کجاست ، چجوری تشویق می کند و چطوری هشدار می دهد . کلمه فارسی نداریم برای «اُوِر وِلم»؟ گاهی توی پوستت جا نمی شوی از حجم اینهمه آدم که داری با خودت این طرف آن طرف می بری ، و از اینهمه بخت یاری . دو ماه پیش نیکلاس را در لندن دیدم . گفتم یادت هست اولین بار دیدارمان در ال اس ای ؟ اصلا تصوری نداشتم از این آدمی که نیکلاس بود ، فقط می دانستم از توی ویکی پیدیا که اندازه عمر من تاریخ دارد این آدم ، کارش را هم خوانده بودم طبعا چون غولی بود در کار ما . یقین داشتم که این آدم وقت ندارد جواب سلام من ِدانشجوی زپرتی را بدهد. پروژه ام هم توی هوا بود و گیج و ویج بودم و باورم نمی شود آن چرندیات را فرستادم براش و او هم همه اش را خواند . حالا بعد از سه سال، من می دانستم که که این آدمی که توی بوستون هی می گفتند ترسناک است و ال و بل ، آدمی بود به غایت متواضع و دلسوز . حالا می دانستم که این آدمی که حالا با آن زلفهای بلند نقره ایش نشسته توی این کافه در پیتی روبروی موزه بریتانیا ، استاد و دوستی ست که عاشق زعفران است ، و طنزش به تمام دانشش می چربد . پنج سال آدمیزاد می بایست تا امروز ، تا حیرت کنم از اینهمه آدمی که در جانم نشسته اند ، اینهمه حادثه و اینهمه آدمی که من هستم بی که بدانم .

به عمری دراز می ماند ، اما فقط یک سال است ، یک سال و یک روز کم . «دنیای بیرون» که می گفتند همینجاست . دنیای واقعی . با همه خوبی ها و بدیهاش . یکمرتبه سرعت زندگی کم می شود . کم نه ، ولی از آن دور تند می افتد یکباره . دوران دکترا دورش تند است ، هراسش زیاد ، حسهاش عمیق ، شادیهاش از ته دل ، غمهاش گزنده . «دنیای بیرون» همه اینها را دارد ، اما انگار پات روی زمین است . شاید هم کمی ، فقط کمی زبانم لال ، بزرگ شده باشی . شاید زمان کار خودش را می کند . هرقدر هم که عاشق کارت باشی ، از درس دادن لذت ببری ، هرقدر هم که حس کنی هرروز داری چیزهای تازه ای یاد می گیری ، اما به طرز ناباوری به این نظم عادت نداری . هی هر روز اتفاق و برخورد و گفتگوهای زیروروکننده پرت نمی شود توی زندگی ت . دیگر هرروزی یک پنجره تازه نیست به یک دنیای شگفت انگیز آنطوری که توی آن پنج سال بود . هنوز پنجره هست ، اما نه هرروز و هر ساعت و هر دقیقه . تمام شبانه روز دیگر مال تو نیست . روز یک جایی تمام می شود و یک جایی آغاز . دیگر آن بی زمانی ِ بوهمیایی وجود ندارد ، شب و روز به هم وصل نیستند ، نمی شود دو شب نخوابید و روز را از هرجا که پیش آمد شروع کرد . مراحل زندگی خلاصه نمی شوند در مقاله بعدی و فصل های تز و کرور کرور کتاب و یک کوله پشتی . حالا دیگر آخر هفته یعنی روزی که سر کار نمیروی . با روزهای هفته فرق دارد . بودنش واجب است اصلا . قدیمها شنبه وسه شنبه یکی بودند . ساعتها هم . حالا زمان از دوشنبه تا دوشنبه معنی دارد . توی این دوشنبه ها ، این حیرتها می آید . این مکث ها ، که چه آدمها ، چه فضاها ، چه حرفها ، چه عادتها که به هم وصل شده اند تا بشوند تو .

یک سال پیش امروز ، از پس آن تصادف کذایی ، یک طرفی خوابیده بودم روی مبل و اپیزود اپیزود هتل بابیلون تماشا می کردم و ناخنهام را لاک می زدم . فرداش ، در اتاق سمینار ساختمان ای ۵۱ ام آی تی ، چهار نفر از آن آدمها که «یادشان ، روشنم می دارد» ورقه ای را امضا کردند که نقطه پایان دورانی بود که پایانی ندارد . استادم مهمانمان کرد به لاله رخ . شبش با بچه ها رفتیم لیبرتی . هنوز کوستر آلیبای با عکس سیاه سفید زندان فرانک سیناترا روی کتابخانه ام هست ، پشتش تاریخ زده ام ۱۴ ژوئیه دوهزارو ده . از فردای آن روز ، من ساکن سیاره ای شدم که آن روزها اسمش بود «دنیای بیرون» . از اینجا همه چیز آرامتر به نظر می رسد . دنیای بیرون شادیها و غمها و امیدها و دلهره های خودش را دارد . دنیای بیرون مایک و شری و وی کی و نیکلاس و بایرن را نمی شناسد . دنیای بیرون سوزان و سالومه و ممد و رعنا و لیلی و تاکیس و روسلا و بقیه را یکجا ندارد . دنیای بیرون برف و بوران و شبهای امتحان هم ندارد . توی دنیای بیرون اما گوشه هایی هست که گاهی اگر خوش شانس باشی ، دنیای تازه ای را می سازی که توش یک لحظه هایی ، مثلا وقت درس دادن ، یکهو می بینی چقدر همه این آدمها هستی . دنیای بیرون ِ تو ، دنیای همه دلهره ها و سوالها و آغاز های دانشجوهات هم هست . تو هنوز گاهی بین این دو دنیا سر می خوری . هنوز بزرگ نشده ای آنقدر که کنارشان شاگرد نباشی ، که یادت برود. کوله بارت را با احترام و احتیاط حمل می کنی ، یادکار دورانی که زندگی بود با چگالی بالا . دنیای بیرون هنوز دنیای من نیست ، هنوز پام توی چاله ها و دست اندازهاش گیر می کند . اما همه آدمهایی که هستم ، همه آنات و عادتها و درسها و گنجهایی که از آن دنیای دیگر با من هست ، بلندم می کنند ، راهم می برند ، تا هی مدام زمزمه کنم ، «یاد برخی نفرات ، روشنم می دارد..» *

یک سال گذشت از روزی که نقطه پایان راهی بود که پایانی ندارد . حتی در دنیای بیرون .

* نیمایوشیج

«توی زمستون .. دلش بیداره ..»

2011-06-11T11:25:00.002-05:00

دو سال شد . دو سال گذشت از تابستانی که فریاد فریاد سوگ به خواب و بیداری مان جاری کرد و هزار هزار دریچه امید و کرور کرور همدلی که هنوز با خرداد می آید .. برای «نوزاد دشمن» حتی به قول شاملوی غول که سروده بود «ابلها مردا .. عدوی تو نیستم من .. انکار تو ام»ا

دو سال شد.

حادثه

2011-06-07T16:57:00.010-05:00

«... و ثقل ِ سفر گاهی

از هر اقامتی گویاتر ...»

نه ماه گذشت از شبی که چمدانی در آستانه در بود ، از کوچی دیگر ، کوچی که مسافت بلندی داشت . از آجرهای سرخ خانه های قدیمی بوستون تا شهری که همه چیزش عظیم جلوه می کرد . جنوب با همه مهربانی هاش و سادگی هاش و آمریکا بودنهاش . لذت درس دادن ، جرقه های اشتیاق توی چشم دانشجوها‌، راندن توی اتوبانهای تمام نشدنی ، سبک جدیدی از زندگی که توش جای پیاده رو و سنگفرش و راه رفتنهای بی هدف خالی ست ، شبها نشستن در بالکنی که رو به شیروانی های متعدد باز می شود ، کشف مفهوم استارباکس و داروخانه هایی که با ماشین از توشان رد می شوی ، تنبلانگی ِ شهری که پر از ماشین است ، همکارهایی که بیش از حد مهربانند ، سکوتی طولانی که از پس پنج سال دویدن بی وقفه نصیبم می شد وقتی که انتظار هیچکدام این اتفاقها را نداشتم ، مکثی که با هجوم ِ کار جدید همراه بود ، هرروز سرکار رفتن و انتظار آخرهفته هایی که پیش از این ها امتداد ِ روز و شب و خواندن و نوشتن بودند ، دو ماه ِ زمستانی در لندن و آکسفرد ، توقفی در پاریس و اندلس ، کشف کوچه هایی که لورکا در آنها شعر سروده بود ، سکوت سویل ، برگشتن به زمستان گرم هیوستون ، سفر ، اولین نوروزی که بعد از هشت سال می شد با هم بود و لذت بی همتای همزبانی ها با برادرم و شعفی که دخترکش به زندگی جاری می کرد ، بهار ، باز هیوستون ، آگورا و اینورژن ، و سکوت . سکوتی کشدار و طولانی . تا این سفر به بوستون .

از پس نه ماه ، به بهانه جشن فارغ التحصیلی ای که با تاخیر مرا به بوستون برگرداند . کوچه های بک بی پر از عطر ماگنولیا ، دیدار دوستانی که خنده ها و بحثهای تمام نشدنی شان کم شده بود از زندگی م ، لذت دیدن مسافرهام و شادی شان وقتی که شال آبی رنگ را به گردنهامان آویختند ، هدیه مایک که همراه بود با دو جلد دفتر مولسکین که می دانست دوست دارم : «تا بنویسی باز» ، دیدن سوفیا و مایکل و کندیس و بقیه ، راه رفتنهای بی پایان ...

توی ترایدنت نشستم به تماشای خودم . مثل فیلمی صامت . زیر برف آخر شب با کوله پشتی سنگینم رسیده بودم به ترایدنت و نشسته بودم سر میزی با کامپیوترم ، بعدتر توی کتابخانه عمومی زیبای بوستون ، بعد توی اسپرسو رویال ، بعد توی کتابخانه «روش» دانشکده معماری ، بعد توی دفتر کار مایک . دوچرخه ام هم بود . همراه خودم رفتم تا بیکن هیل . سرمای زمستان را حس می کردم زیر آفتاب تابستان زیبای بوستون . از پل گذشتم و خیره شدم به رودخانه . چه شبها ، چه نیمه شبها که مکث کرده بودم در راه بازگشت به خانه روی این پل . رفتم تا مرکز دانشجویی . هیاهوی جشن که تمام شد ، برگشتم به مرکز دانشجویی تا آن بوی اعصاب خرد کن دوست داشتنی ش را نفس بکشم . با خودم رفتم طبقه بالا ، روی مبلهایی که توی آن اتاق بزرگ تاریک بود و گاهی آنجا کار می کردم و وقت ناهار کتاب را می بستم و سی ان ان تماشا می کردم روی آن مونیتور بزرگ ، روزهایی که اخبار تظاهرات در ایران همه جا را گرفته بود . اغلب مرد میانسال بی خانمانی هم نشسته بود روی مبل کناری ، در امان از سرمای بوستون . درهای ساختمانهای ام آی تی همیشه باز بود به روی هرکه از سرما در امان نبود . بعد رفتم با خودم تا میدان کندال ، تا استارباکس توی هتل که با لیلی یا پاتریک قهوه ای بنوشم و بعد همانجا یا توی کافه کوزی روبرو بساطم را پهن کنم و درس بخوانم . نشستم و خودم را تماشا کردم که تازه رسیده بودم به ام آی تی ، سپتامبر ۲۰۰۵ ، کافه «او بون پن» که چهارسال و اندی بعدش هنوز هم خانه شبهای سرد ِ ماندن در دپارتمان و کار کردن تا دیروقت بود ، میتینگ های گروه مطالعات ایرانی توی اوبون پن ، جلسه های تاریخ خوانی ، مصاحبه هام ،‌ کنسرت شهرام ناظری ، جلسه دفاع ، جلسه های خانه شری و روزهای تز که آمیخته بود با سوگ و بغض ِ تابستانی که

زندگی هامان را زیر و رو کرد ، دوستهایی که رفتند از شهر ، کنفرانسهای خاور میانه ، و هتل آزادی .

توی صف که ایستاده بودیم قبل از مراسم ، کریس آمد و دیدنش آبشاری از شعف را جاری کرد به صبح پنجشنبه ای که از قضا - که قضای ما دیگر «از قضا» ندارد -- با خبر هولناکی از ایران شروع شده بود . کریس یعنی روز عروسی علی رضا در تهران ۵ سال پیش ، و من که در اتاقش را باز کردم ، با بغضی در گلو . بلند شد ، در آفیسش را قفل کرد ، دستم را گرفت و آمدیم نشستیم روی پله های ورودی ساختمان ، روبروی رودخانه ، سیگارش را در آورد و همینطور آرام گوش کرد . بعد برام از زندگی ش گفت ، از خوبی ، ناخوبی ، از آشنایی با شوهرش ، از هرچه که می توانست . می دانست دارد چه کار می کند . کریس حالا آمده بود تا یادم بیاورد که آن فیلم شش دقیقه ای که سال ۲۰۰۶ درست کرده بودم به نام «کوریدور بی نهایت» ، قصه زندگی بود ، قصه کوریدوری تاریخی که سر تا ته ام آی تی را به هم وصل می کرد ، اما برای من تمامی نداشت . راه رفتن توش هنوز همان لذت ِ امن را به آدم می داد ، امنیتی که بیرون از ام آی تی ، بیرون از بوستون ، نبود . نمی توانست باشد .

نه ماه باید می گذشت تا بفهمم که کولی (*)‌ را جا گذاشته بودم در بوستون . دل ِ کولی می گیرد از هوای شهر . نشسته بود کنارم رودخانه ، همانطوری آرام ، دامن پر چینش توی باد می رقصید . گفته بودم «تو فقط با من راه بیا ، همین» . شش هفت سال پیش بود . آن وقتها دستم را گرفت و راهی دشت شدیم . کولی اگر نبود کوریدور بی نهایت هرگز امتدادی نداشت . کولی اگر نبود با آن سر به هوایی هاش و آرزوها و دلتنگی هاش ، هرگز این رودخانه را ندیده بودم . کولی اگر نبود ، کی شهامت --تو بخوان سودای-- آن کوچ را می داشتم ؟ دستش را گرفتم ، بوسیدمش ، آجرهای سرخ خانه های بیکن و امتداد رودخانه تصویرش را قاب گرفته بودند . گفتم تو فقط با من راه بیا همین . نگفته بودم مگر که «اضطرابهاش مال من ، شیدایی هاش مال تو» ؟ حالا پنج سال و اندی گذشته بود . گفتم حالا چه ؟ نکند بمانی پشت سر ، دل نکنده از عطر این ماگنولیاها ؟ گفتم نباشی اگر ، سمت ِ کدام صدا سمت ِ من است ؟ آنقدر گفتم تا سرش را بلند کرد ، خندید . گفتم خنده کولی به هزار کوچ می ارزد . همانجا بود که دانستم حواسش هست ، به کوچ ، به غربتم ، به بی وطنی هام ، به حادثه حتی . می دانستم که با دیوانگی هام می ماند . می دانستم . می دانست .

برگشتن به کوریدور بی نهایت ، به بوستون ، به خیابان بیکن ، به حرف زدنهای آخر شب با سالومه ، به کارت سبز مترو ، به اتوبوس شماره یک ، به ساختمان شماره ۷۷ ، به مرکز دانشجویی ، به لاله رخ ، به خیابان نیوبری ، به کتابخانه بوستون ، به پارک عمومی ، به میدان کندال ، به شادی دیدار غیر منتظره دوستی قدیمی و شریک شادی اش شدن ،‌ برگشتن به .هنوز و همیشه ای بود که هیچ کوچی دیگر بدون آن معنی ندارد . بوستون شهر دیدار است .

گفتم وعده این پاییز را حتما برمی گردم بوستون . پاییز ِ دیگرگونه ای شاید در کار ِ شدن بود. بود؟ نبود؟ انگار که پاییزی در کار آغاز . هی گفتم به یاد سهراب «در دل من چیزی ست ...» . شاید پاییز هم آمده بود و همان دور و اطراف پرسه می زد . شاید روبروی هتل «تاج» نشسته بود ، یا روی پله های انستیتو گوته . من رنگش را می دیدم . کی باورم می شد که پاییز خودش را پرت کند وسط محله قدیمی ام ؟ در اولین روزهای ماه ژوئن؟ چه یادم رفته بود که هنوز امکان حادثه هست .

ژوئن ۲۰۱۱

هیوستون

-----------------------------------------

(*)‌ شش سال و اندی پیش نوشته بودم در آن پنجره دیگر:

۲۱ اسفند ۱۳۸۴

«... برای زندگی را زندگی کردن ، من هيچ راه آسانی را نمی شناسم . حرفی نيست ، و همه حرفها تکرار يک واقعيت اند انگار . نه مگر که سودا چنين خوش است که يکجا کند کسی؟ من از راههای امن آمده ام ، از جاده های صاف که بايد همينطوری ردش را می گرفتی تا همه چيز طبق قاعده در وقت موعود به سرانجامی برسد که برای تو آغاز بی سرانجامی بود . از هرچه که شبيه آرزوهای هرکه هم بود ، شبيه آرزوهای من نبود . من راه درازی رفته ام تا اين يقين ، هی روزگار اما نشانه می فرستد پشت نشانه ، سوال پشت سوال . محک ام می زند انگار ، و بد هم نيست ، اصلا بد نيست .. از آن بی جوابيهای پر از ترس ديگر نمی ترسم . فقط من نبودم ، کولی هم بود . هی دستش را گرفتم ، از اين راه به آن راه ، از اين خيابان عريض و طويل به آن يکی ، هی از روی نقشه راهش بردم . يک جا اما ديدم کولی ديگر خودش نيست . نشاندمش و نگاه کردم توی چشمهاش . باور کن شرمم آمد . ديدم هيچ جوابی ندارم برای تمنای آنهمه دشت ، آنهمه کوچه های خاکی . کولی هوای مهتاب ِ دشت را داشت ، برق آن چراغهای نئون داشت کلافه اش می کرد . مگر می شد اينها را نديد؟ آن آواز ِِ نمی دانم از کجای دور آمد و امانم را بريد . تمنای آن آواز نخوانده بود انگار که داشت کولی را کلافه می کرد ... يک آن آوايی آمد و همان لحظه دانستم که ديگر تمام شد ، از يکجايی ميان کلمه ها ، سودا آمده بود و هوای رفتن نداشت . خيلی وقت بود که آمده بود ، من مجالش نداده بودم . فقط من می دانم که کولی چه حالی داشت ، که وسوسه آن آواز وهم آلود چطور داشت امانش را می بريد . گفتم دارم چه می کنم با جان ِ کولی ؟ اينها به گفتن آسان می آيد ، اما آن آوا هی دور و نزديک می شد ، هرسو چرخيدم ، از سوی ديگری سر بر آورد ، و من ديگر سوی خودم را هم ندانستم ..

حالا اما ديگر من کولی را از اين خيابان به آن خيابان نمی کشم ، اوست که دارد مرا از اين دشت به آن دشت می برد . من کوه را نفس می کشم و باران را می بوسم ، و کولی می خندد . خنده کولی به هزار برج و بارو می ارزد ، من چطور می توانم يک آن حتی وسوسه شهر را باز باور کنم ؟ مگر می شود به عقب برگشت ؟ انتخاب ، انتخاب است ... من نگاه می کنم به آن روزهايی که با هم نشستيم و هی من گفتم و کولی سکوت کرد . حالا می فهمم سکوت کولی را ، حالا می فهمم چرا آن آواز وهم آلود نوشتنی نبود . حالا می فهمم چرا کولی را با ترس کاری نيست ...»

هرکه سفر نمی کند دل ندهد به لشکری ..

2010-08-16T02:12:00.025-05:00

و زندگی می بردم جایی دیگر ، جایی بزرگتر ، آمریکاتر ، ناشناخته تر . زندگی می بردم جایی دیگر که شروع ادای دین باشد ، شروع معلمی ، شروع یادگرفتن از زندگی . خیابان بیکن پشت سرم می ماند ، با ماگنولیاهاش ، با صدای گنجشکهاش ، با آجرهای سرخش . ام آی تی پشت سرم می ماند با شماره هاش ، با راهروهاش ، با آدمهای بی نظیرش . بوستون پشت سرم می ماند با پلی که از رودخانه چارلز می گذشت و شبها مرا از ام آی تی و از دفتر کار جادویی به خانه می آورد . و خانه . خانه ، این عجیب ترین کلمه جهان . در امتداد کوچ باز هم . و این کوچ ، هی فکر می کنم ، چقدر فرق دارد با کوچ قبلی ، با آن ناتمامی ها ، جادویی که توی هوا ریخته بودند و مغناطیسی که کندن را ناممکن می کرد . حالا باز زندگی می بردت . یک بار دیگر . دلت برای آدمها تنگ شدن . دلت برای ام آی تی تنگ شدن . دلت برای مایک و سوزان تنگ شدن که جمعه برام مهمانی شام خداحافظی گرفتند ، اما وقت رفتن خداحافظی نکردند . مایک گفت قبل از رفتن باز می ببینیمت . امشب را می گفت . گفت وقتی رفتم توی آفیس دیدم نصف اتاق خالی شده.. خود من هم باورم نشده بود تا روز اسباب کشی از آفیسها . یعنی وسایل خانه را که بردند عین خیالم نبود . اما آنجا ، جعبه های کتاب ، عکسهای دور و بر ، زمان ِ متوقف در پنج سال پیش ، یادداشتها ، کوه ِ یادداشتها و نوشته ها و مقاله ها ، جعبه جعبه کتاب . میزم خالی شد . عکسها را از دیوار کندم . کشوها را خالی کردم . جعبه چای اِل را انداختم دور . پلور بافتنی که قرض داده بودم آن شب برفی سه سال پیش ، زونکن ها ، دفتر ها ، همه چیز . اما خالی کردن آفیس مایک سخت تر بود . آنجا بود که باورم شد . همه این شبها ، روزها ، قهوه های او بون پن ، ساندویچهای کوزی ، نامه های تلنبار شده ، کتابها ... یادم افتاد به اولین باری که رفته بودم آنجا . اولین ملاقات ما . ملاقاتی از جنس «یاد بعضی نفرات روشنم می دارد»ا

حالا از خانه شان می رفتم که پر از خاطره بود . روی میز گرد کنار دیوار دو تاعکس هست ، یکی آیرین توی تولد صد سالگی ش ، همان عکسی که از صورتش از نزدیک گرفته بودم و توش خطوط چهره اش زندگی زندگی قصه می گفتند . یکی هم ما سه تا ، من و سوزان و مایک ، یلدای ۲۰۰۵ . جمعه شب یادم به هزار شب زمستانی بود و میتینگ ها که معمولا توی خانه او می گذاشتیم و آن رکوردر دیژیتال کوچکش . گیج و گم بودنهای من . ددلاینها . تصمیم ها . برف و سرما . تابستان و حیاط پر ماجرای آن خانه . سوزان و تعهدش به باغبانی جدی . آن تابستانی که چندبار رفتم گلها و درختها را آب دادم وقتی سفر بودند . اصلا همه چیز . اصلا تصور زندگی توی شهری و شهرهایی که مایک و سوزان ندارد .

و امشب رفتیم شام . بردندم جایی توی نیوبری دوست داشتنی . دستخط مایک توی صفحه اول هدیه ای که بهم داد را نگاه می کنم . مثل همه چیز دیگر ، این هدیه هم داستان دارد . اسمم را نوشته کوچی . نوشته این داستان ِ کلمه های شاعری ست که هیوستون را با موسیقی خودش نوشت ، برای کوچی ِ دیگری که آنجا دنبال موسیقی خودش خواهد گشت . برای بار آخر در محله «من» قدم زدیم . دلم می خواست زمان کش بیاید ، یخ بزند ، بایستد .

از پنجره این خانه خالی ، خیابان بیکن تمام روز لم داده بود زیر آفتاب نرم نیمه ماه اوت ، حالا اما باران می بارد چه بارانی . از آن هواهای شمالی . بوی باران بوی سبزه بوی خاک . امروز جوانترین عضو خانواده ما یک ساله شد ، و طبق معمول ، عمه اش امیدوار است که تولد بعدی را باشد ، مرزها اگر بگذارند . چمدان می بندم و یادم می افتد به روزی که از لندن برمی گشتم پارسال ، و آن شعر جامه دانی در آستانه در . هی آن سفر در یادم می چرخد ، و آن دیار . نمی دانم چرا .

آدمها یک جور عجیبی زندگی را زیبا می کنند . پنجشنبه برای خداحافظی رفتم ناهار با استاد عزیزی ، که هم دوست است و هم استاد و هم عزیز . فکر نکرده بودم که چه سخت است . یعنی به بعضی «بودنها» اصلا جوری عادت می کنی که گفتنی نیست . خداحافظی کردیم . تمام روز دلم گرفته بود . خوب است که همیشه این به امید دیدار هست . امید دیدار چیز خوبی ست .

نامه امسال پاییز باز از کد پستی دیگری خواهد رسید . نه خانه سنت مارگارت ، نه کالج سنت پیترز ، نه ام آی تی ، نه مونترال ، و نه ال اس ای و جادوی سپتامبر لندن . چه سالی رفت ، چه ماهها ، چه هفته ها در هجوم سوال ، چه ترسها ، چه غمها ، چه امیدها . باید به زندگی اعتماد می کردم . «تاریک ترین ساعت شب ساعت قبل از طلوع آفتاب است» را کی گفته بود ؟

عجب بارانی گرفته . سر بند آمدن ندارد . کم کم باید بروم فرودگاه . جامه دانی در آستانه در .

خداحافظ بوستون .

۱۶ اوت ۲۰۱۰

۳:۱۰ بامداد

گر از هر نوبتی فصلی بگویم داستان آید...

2010-07-22T01:10:00.003-05:00

باید چند روز می گذشت تا بتوانم صدای خودم را پیدا کنم باز . تمام شد . چهارشنبه چهاردهم جولای ، در عرض دو سه ساعت توی چهار کلمه پنج سال بحث و چالش را چپاندم و ساده کردم . کمیته تز من کمیته خاصی بود . چهارتا آدم زیادی کار درست در سه رشته، دو تاشان تا دقیقه آخر اجدادم را آوردند پیش چشمم با سخت گیری هاشان در مورد متن و ساختار و غیره . اما روز دفاع خیلی شرمنده م کردند ،‌ خیلی . چهارشنبه گذشت ، با هدیه نازنین مایک ، با شری که هی بغلم می کرد و هی می گفت «آی ام سو پرود آو یو» ، با وی کی دوست داشتنی که از مونترال آمده بود و همان روز عصر پرواز برگشتش بود و گفت به خاطر من کفشهای «کول» کانورسش را پوشیده بود ، با بایرن که یک جایی توی اندونزی بود و نتوانست اسکایپ کند و سوالهاش را مایک پرسید . یک شخصیت خاکی و دوست داشتنی و ژولی پولی ای دارد وی کی ، مثل بچه ها ، این آدمی که پزشک و مردم شناس برجسته ای ست هم در آمریکای شمالی و هم در دنیای فرانکوفون . یک همچین کمیته ای بود کمیته من از بابت آدمیت و «یاد بعضی نفرات روشنم می دارد» . دیروز رفتم سراغ شری که داشت با ادیتورش روی کتابش کار می کرد و هی برای او تعریف می کرد از روز دفاع و هی می گفت تو که می دانی من چه به ندرت از کاری راضی ام و این حرفها . آدم بی نهایت سخت گیری ست این زن که یکی از آن نفرات ِ زندگی ست . از آن روزهای خوبش بود به گمانم ، سرحال و هیجانزده . گفت که این «همکاری» ادامه دارد و من هی فکر کردم چی شد که این آدمها شدند کمیته من ؟ چی شد که من اینطور خوشبخت بودم از بابت آدمهای دور و برم ؟ دوستهام که بهتر از آب روان ، و بودنشان کیمیا . شب قبل از دفاع در حالیکه داشتم داک مارتین و هتل بابیلون نگاه می کردم تا هی نوستالژیک نشوم ، یک آن یادم رفت به اولین روز کلاسها ، سپتامبر ۲۰۰۵. به اولین ها ، اولین مقاله نوشتن ، اولین هفته کلاسها که شونصد تا کتاب باید خوانده می شد ، اولین پرزنتیشن وقتی که بقیه آدمها پیشینه تاریخ و مردم شناسی دارند و تو مثل بز داری زیر کلمه ها خط می کشی و انگار که داری تکست پزشکی می خوانی شش تا ماژیک رنگی ردیف کرده ای جلوت . اولین مقاله پایان ترم و شبهای بیدار کتابخانه هایدن و کافه اوبون پن سر کوچه دانشکده . اولین مقاله پایان سال که تحلیل مقایسه ای سه رویکرد متفاوت در تاریخ روانپزشکی بود . اولین خروج از امریکا با خطر ویزا گرفتن ، پاریس و یونسکو و نشست ِ کتاب یونسکو . اولین برگشتن که خانه کوچکم را خانه کرد . اولین نتوانستنها و جا زدنها وقتی که بعد از از دست دادن مامان بزرگم مغزم قفل شده بود ، می خواستم بزنم به کوه ، و مایک تنها کسی بود که باور عجیبش به «می توانی» نگهم داشت . اولین سوگ ، که در تاریکی ش هزار سوال آمد و همزمان دوستی ها را از جنس دیگری کرد . اولین لحظه های شوک و از دست دادن ، اولین شریک شدنهای پر از اعتماد که یعنی کریس که از سر کار بیاید روی پله ها بنشیند و گوش کند ، یعنی فرزان که خودش را برساند میدان کندال تا من گریه کنم و او ساعتها همانطوری بماند و بشنود ، یعنی از جان ِ جان ِ زندگی گفتن با سالی و ممد و رعنا که بیش از دوست و رفیق اند، یعنی لیلی و هکتور و رسما عضوی از خانواده بِرنز شدن ، یعنی تاکیس و روسلا و جیو ، یعنی خیابان آلبانی و بیکن . آن سالها سالهای بی وقفه ای بودند ، تند و شتابان ، با چگالی بالا .

امروز ، بعد از یکی دو سال رفتم به آفیس قدیمی ،‌ آفیس دسته جمعی مان توی زیر زمین که از بعد از امتحانهای جامع دو سال پیش ازش کوچ کرده بودم . هیچکس نبود . میز من دفن شده بود زیر انبوه زونکن ها و فولدرها و کاغذها . قفسه کتابهام همانطوری دست نخورده . نشستم پشت میزم . یک حالی بود . یک تکه طولانی از من انگار حالا دیگر نیست و من باورش نکرده ام . یک شبه باید یک آدمی بشوی که آن چیزی که این سالها بی وقفه بودی نیست ، هر قدر که تا الان پرهیز کرده بودی از این گذار . مثل شب اول انترنی که دیروزش استاجر بودی . این میز پر از تهران است و آکسفرد ، تقویم های کتابفروشی باغ فردوس و تقویمهای کتابخانه بودلین . اینجا یعنی سال اول و دوم ، یعنی شب و روزهای زمستانی طولانی ، یعنی جمع بی نظیر «کولست» و دوستهای اروپایی که یکی یکی فوق لیسانس های مهندسی گرفتند و رفتند از اینجا ، یعنی جمع شدنهای جمعی و فیلم گرفتن ها و روسلا که همیشه اول فیلم شرح واقعه می داد ، یعنی تئاتر بینوایان و آرا بیرا کردن دسته جمعی توی سرما ، یعنی موزه جان اف کندی با تاکیس ، یعنی عید اولین نوروز و سورپریز آلخاندرا و روسلا و اولیا ، یعنی شمعی که روی کیک اولین تولد مشترک من و تاکیس بود و تا همین تجدید دیدار آخرمان در نوامبر روی یک کیک هویج دیگر نشست برای تولد آلخاندرا که شمع را نگه داشته بود اینهمه مدت . اینجا یعنی امتحانهای جامع سال سوم ، یعنی لورل و شکار و مایکل و نیک و سارا و سوفیا . یعنی روز اول ورود من که نیک سال بالایی برام حساب کامپیوتریم را راه انداخت و تا وقتی اینجا بود هم رفرنس همه مشکلات تکنولوژیک من بود و این هفته بر می گردد به بوستون برای دفاع از تزش . اینجا یعنی داستانهای دلدادگی های نیک که همیشه خدا توی یک رابطه ای واقع می شد یکجورهایی از بس که آدمهای قر و قاط می آمدند به زندگی ش و ما می ماندیم و نیک و جلسات تحلیل بحران . اینجا یعنی نشستن ها و گفتنها و آنالیزها ، یعنی خبرهای عجیب از نِیت که سه تا بچه داشت و با دست کم سه دانشجوهای سابق و فعلی هم ماجرا داشت و با یکی شان نامزد کرد و بعد هم بهش خیانت کرد . اینجا یعنی ربکا و آلما و لیزا و بن که سال بعد از من آمدند و از آن سال سوفیا آدم دیگری شد . اینجا یعنی بچه هایی که خارجی ترینشان کانادایی بود ، و من که میان جمعی سفید بودم اما بی هیچ غریبگی . دنیایشان بزرگ بود ، من براشان از مریخ هم اگر آمده بودم در برخوردشان تعجبی نبود . کنجکاوی بود ، سوال بود ، گفتن و مقایسه و شنیدن بود . دستم می انداختند به کلیشه های خنده دار ،می خندیدیم و بحث می کردیم ، از سیاست و اخلاق و تاریخ ،‌ تا استایل و چیزهای مفرح . نیک عینکهای بی همتایی داشت هرکدام به رنگی . گاهی می آمد سراغم می پرسید فلان چیز را با فلان کفش بپوشد یا نه . گاهی هم هی پرس و جو می کرد در مورد زندگی م . اینجا یعنی همه این آدمها . اینجا یعنی شکار که می آمد توی دفتر اما ایگوی گنده اش از در تو نمی آمد ، و در هر جمعی و موقعیتی بی وقفه ابراز دانش می کرد . سال اول من مات نگاهش می کردم و فکر می کردم آخر کار درست بود ، اما دو سال بعد دیدم همه سر و صداش می شد خواندنیهای سه چهار تا کلاس . اصولا یکجوری ناراحت بود ، اما از طرفی هم وقتی فقط سه تا همکلاسی و هم دوره داری که یکی شان شکار است ، جبهه واحدی می شوید . یکجاهایی آن ور ِ خوبش بروز می کرد ، شوخ بود و باهوش . و من و او تنها شاگردهای فعلی مایک بودیم و هستیم . یکجورهایی نگران بود همیشه که چرا مایک به من گفت فلان یا چرا من دارم یکسال زودتر -از نظر او- دفاع می کنم . یکجور مخصوصی خاطره محیطهایی را زنده می کرد که ازشان سالها دور بودم . اما حتی شکار هم لحظه های ارزشمند به زندگی من آورد . اینجا اصولا یعنی دوستی . یعنی مایکل و موهای فرفری ش که دو کله از خودش بالاتر بود و آن حالت بوهمی مفرحی که داشت و از هفت دولت آزاد بود اصلا . اینجا یعنی گاسیپهای بی پایان و چرند دپارتمان . اینجا یعنی کتری برقی و جعبه چای توئینینگ توی کشو که بخشی از تاریخ است ، چای «صبحانه انگلیسی» ست چون انگلیسی ها می گویند که یک فنجان چای سخت ترین مشکلات را حل می کند . این جعبه یعنی پاییزی پر از باران و تئاتر و راه رفتن ، یعنی تقاطع بیکن و فرفیلد و املت و کتاب «بدترین شعرهای جهان» که هدیه کریسمس چهار سال پیش بود . اینجا یعنی من تازه وارد . اینجا یعنی کم نور و دلگیر ، یعنی آشنا ، تا وقتی که لورل و بقیه بودند . به زودی باید این بساط را از اینجا جمع کنم . نشستم پشت میزم و هیچ کاری نکردم . فقط نگاه کردم . به قفسه کتابهام ، به عکسهای بالای میز ، به خواهرزاده هام ، دوستهای آکسفرد ، آدمهای عزیز . امیروالا نوزاد است و نگار کلاس دوم . اینجا زمان ایستاده . اینجا همه چیز مثل روز اول است ، همه چیز به جز من .

حالا باید کارهای نهایی تز را تمام کنم و رسما تحویلش بدهم . استادهای کمیته ام هرکدام یک ایمیلی زده اند که خوبی و چطوری و دستت چطور است و همه چیز خیلی خوب بود و اینها ، و اینکه البته یک مدتی حتما باید استراحت کنی و این حرفها ، «ولی» ، یک لیست هیجانزده از ایده برای کتاب و عجله و غیره ردیف کرده اند برام ، چیزهایی که من خوابش را هم ندیده بودم . یعنی رسما این آدمها وقفه ناپذیرند . زیادی هیجان زده اند برای ادامه این داستان ، چون چهارشنبه دفاع نکرده اند و مثل من خسته نیستند . من همه ایمیلهاشان را ستاره زدم که بعدا بخوانم . یعنی رسما مغزم یک کلمه بیشتر الان جا ندارد برای کار کردن در جهت قدم بعدی که اصلا تا چهارشنبه فکرش را هم نکرده بودم . یک حالی بود این سه روز هیچ کاری نکردن . خانه تکانی و خرید و بودن با بچه ها و وَنیتی فِر خواندن . به خصوص که پنج روز قبل از دفاعم با مغز و دوچرخه رفتم توی آسفالت و آمبولانس و اورژانس عوضی بی دکتر و چشم انداز هفته ها کج نشستن و کج خوابیدن و درد و مسکن های فیل انداز . سر دفاع یکی دو جا دستم را دراز کردم به اسلایدی اشاره کنم ، مغزم از درد تیر کشید یک آن . اصولا هم هر کلنگی که از آسمان بیفتد باید یک حالی به دست یا شانه راست من بدهد . به هرحال ، اینهاست که این بطالت شیرین زودگذر را شیرین می کند . کلی کار پیش رو دارم ، فاصله زیادی نیست تا شروع فصل بعدی . همین است که این هفته ها و این چند روز مغزم هم آفلاین بوده . کلی شرمندگی ایمیل و تلفن جواب نداده مانده برام . اما یک وقتهایی آدم اصلا لازم دارد موقتا بمیرد برای خودش ، اصلا بخواهد زنده باشد هم نمی تواند .

تمام شد . هی خواسته بودم در یک حال هشیاری و مخصوص از چهارشنبه بنویسم . اما امروز توی دفتر کار قدیمی یک آن دیدم یعنی تمام شد جدی . تازه دارم می فهمم . نشسته ام در قهوه خانه فسقلی توی ورودی اصلی ام آی تی . ساختمان ۷ . بالای سرم کتابخانه روچ معماری ست که یعنی رعنا ، یعنی زمستان امسال و نتوانستن نوشتن ، یعنی آن روزی که سمر را دیدم که از سوریه برگشته بود و داشت تزش را طراحی می کرد و حال من را داشت و حرف زدن باهاش کلی کمک کرد ، یعنی زمستان و برف و سرمای کشنده . یعنی مرکز دانشجویی آن طرف خیابان و ناهار خوردن عجولانه و برگشتن به کتابخانه و نماندن توی مرکزدانشجویی‌ که یک بوی عجیبی می دهد از جنس دلتنگی . قصه از همین راهرو شروع شد ، از کوریدور بی نهایت که سمت راست من است و پر از قدم . سال اول توی یک کارگاه داستان گویی دیژیتال ، یک فیلم ۶ دقیقه ای ساختم در مورد این قصه ، در مورد پلی که من را از لوگان آورد به اینور پل ، به ام آی تی ، و در مورد این کوریدور و این پله ها ، پر از قدم . از قدمهای ملت عکس گرفتم کلی . تند تند روی پله های شماره ۷۷ خیابان ماساچوست ، ساختمان ۷ . اسمش هم بود کوریدور بی نهایت . چه خاطره ها موقع ضبط صدای خودم که راوی بودم مثلا ، و توی کارگاه مثلا داشتیم ادیت کردن یاد می گرفتیم . کوریدور بی نهایت .

آداب ِ گذار برای مردم شناسها خیلی معنی دارد ، رسم و رسوم و سنتهای گذار . من هم که فوق تخصص ثبت لحظه آغاز و پایان و نوستالژی و این قصه ها . اما هیچ سنتی ندارم الان جز جمع کردن کتابها و اثاثم از دو تا دفتر کار . باقی ش همان است که بود . توی این کوریدور راه رفتن همیشه همان است که بود . شاید وقتی عکسم را از تابلوی اعلانات دانشکده و لیست دانشجوها بردارند باورم شود . شاید هم نه . مهم هم نیست . چیزی عوض نشده . چهار سال و ده ماه و یک هفته زندگی بود . چهار سال و ده ماه و یک هفته جان ِ جان ِ زندگی .

۱۹ جولای ۲۰۱۰

ام آی تی - ساختمان ۷

شب را چه گنه قصه ما بود دراز

2010-07-10T21:54:00.003-05:00

یعنی شیرهای سنگی چهار گوشه میدان همانطوری هنوز نشسته اند رد پای آدمهای سرگردان و مسافران بی نشان ؟...»

گفت من مجبورم هر روز از ترافالگار بگذرم ، هر روز . آخرین باری که صداش را شنیده بودم پاییز بود ، بی نشانی از دردی که حالا می دیدم چه طولانی و چه بی رحم بوده . فکر کردم کاش کلمه داشتم . توی گردابی افتاده بود که رفته رفته باتلاق می شد و چه چیز می توانست دردناکتر از این باشد که فرو رفتنش را ببینی ، آرام آرام . و از دست دادن همه چیزهایی که سالها ساخته بود . چقدر مگر می شد یک آدم را سرزنش کرد بابت سهم خودش در خطاها . چه چیز حتی می توانست گویای عجز آدمیزاد باشد در برگرداندن زمان . یک کلید دیلیت اگر بود شاید سالها خط نمی انداختند آنطوری پای چشمهاش ، چشمهای آبی ش . و در شنیدن روایت اینهمه به هم گوریدن همه چیز ، دردی بود که هیچ کاریش نمی شد کرد . حتی وقتی که میان همین روایتها هم آن طنز منحصر به فردش هی بغضت را می خنداند . چرا میان پیچاپیچ حوادث ناخوب و خطایی بی برگشت ، تاریخها هرگز از یادش نرفته بودند ؟ به طرز حیرت آوری انگار جامانده بود در دفتر کار کوچکی در ساختمان یک دانشکده تاریخ در آن سوی اقیانوس . فکر کردم کاش کلمه داشتم ، یا یک عصای جادویی از آنها که کدو تنبل را کالسکه می کند و زمان را دور می زند . هیچکدام را نداشتم اما . گفتن هم ندارد شاید ، وقتی که کسی تو را از خودت هم بهتر بشناسد اما هیچوقت مجبورت نکند حرفی بزنی . حرف بود ، اما کلمه نمی شد. می توانستم بگویم که همه چیز درست می شود یا یک چیز مزخرفی از این دست . بدبختی اما همین جا بود . که سکوت صادقانه تر بود . که می دانست . که اصلا این زبان یک زبانی بود که کلمه هاش وایرلس بودند . گفت من مجبورم هرروز از ترافالگار بگذرم . هر روز . گوشی را دست به دست کردم ، نگاهم افتاد به کتاب شعرهای سیموس هینی توی کتابخانه . میان آنهمه کتاب . گفتم «مواظب خودت باش » . فکر کردم یعنی شیرها هنوز نشسته اند چهار گوشه میدان ؟ » ۱

از مجموعه داستانهای «ب مثل بریتانیا» ۱

Para ti - de República Dominicana

2010-07-06T20:04:00.004-05:00

ده سالش است . نوشته «این قصه برای شماست» . پنج خط است کل نامه . دستخطش و فشار مداد روی کاغذ دیوانه ام کرده . جاهایی که با پاک کن پاک کرده سیاه شده . لابد پاک کن هاشان از همان پلیکانها ، یا بدتر ، از آن لاستیکی هاست که ما زمانی داشتیم و بوی گند می داد و کاغذ را سیاه می کرد ، برعکس پاک کن های فکتیس که سفید بودند و نرم ، و سیاه نمی کردند کاغذ را . حدس می زنم مداد را با سه انگشت و سفت دستش می گیرد و صورتش را می برد تا دو سانتی متری ِ کاغذ تا چیزی بنویسد . باید راست دست باشد . مدادش را هم وسط خط سوم تراشیده . خیره مانده ام به کاغذ.. دقیقه حجم می گیرد و پر می شود از لذتی بی همتا .

یک کاغذ نامه از توی کشو برمی دارم .

همه عمر بر ندارم سر از این خمار مستی

2010-07-06T01:32:00.003-05:00

ام آی تی یک کوریدوری دارد به نام کوریدور «بی نهایت» یا «اینفنیت» . یک کوریدور باریکی ست که می رود تا ته ساختمان اصلی . از لحاظ نامگذاری سمبولیک و این قصه ها یکجور خوشحالی روح این دانشگاه توش وول می زند . پر است از آدمهایی که تند راه می روند وسربزیر . رسومی هم دارد ، مثلا هر دانشجویی قبل از رفتن از اینجا راهرو را با تعداد قدمهاش اندازه می گیرد و الخ . پنح سال هی سر تا ته این راهرو را رفتم و برگشتم . پریشب از یک سخنرانی بر می گشتم ، دوچرخه به دست ، و کوریدور نسبتا خالی بود . گفتم قبل از رفتن باید کوریدور بینهایت را با دوچرخه سیر کنم . از لحاظ اینکه دیوانگی نکرده نروم از اینجا . اما بعد دیدم هر شبی از این شبها که دیروقت از دفتر کارم بر می گردم ، هی یاد همه دیوانگی ها می افتم . زمستانها و سرما و دویست کیلو لباس و کلاه و گوش بند و شال گردن . تابستانها و شبها و خنکای نسیم رودخانه . بهار و بوی گرده های گل که هجوم می آورد به خیالت . مقاله های آخر سال دو سال اول که مرا یاد شبهای دلگیر کتابخانه هایدن می اندازد و کافه اوبونپن سر کوچه دانشکده . چه شبها . چه لیوانهای قهوه پشت قهوه تا دوام بیاوری . چه سفرها ، و چه برگشتنها . درست دو سال پیش همین روزها بود که راهی بودم به سفری یکساله که دست آخر ممکن نشد و سه ماه بعد باز برگشتم همین جا . دلیلی داشت همه اینها لابد . گاهی فکر می کنم اصلا راه دیگری می شد اگر رفته بودم . راهی که هرگز نخواهم دانست . بعد چه دغدغه ها ، چه نگرانی ها . چه شور و آن ِ تاریخی حوالی انتخاب اوباما . چه هیجانی وقت ِ دیدنش از نزدیک توی سفر تبلیغاتی ش به نیوهمشایر . چه پاییزی صرف نوشتن دو تا گرانت سال بعد . چه دوستی ها در سفر کارگاه گرانت همان سال . چه عیدها که آمد و ما به قول اخوان خانه خود را نتکاندیم . چه پاییزها که نامه ها هی رنگش عوض شد ، و دغدغه هاش واقعی تر . و چه سالی پشت سر . سال بد سال باد . سال گلوله . سال اعدام . سال باور قطره قطره اضطراب . سال نوشتن و ناتوانی از نوشتن . و چه نقطه روشن آن سال که سفری بود دوماهه و کاری . ماه و میدانچه و ترافالگار . و برگشتنی که به آنی همه چیز را عوض کرد ، و به جای یکسال و نیم ، به من هفت هشت ماه فرصت نوشتن داد . چه زمستانی پر از وسواس ِ خبر ، خبرهای بد . چه بهاری که یادم آورد همیشه اتفاقها وقتی انتظارشان را نداری می افتند ، من چهارماه پیش فکرش را هم نمی کردم تا چندماه دیگر معلمی را شروع کنم . اینطوریهاست زندگی .

حالا این روزها از صبح تا شب توی این دفتر می مانم ، با انبوهی کلمه روبروم . آخرین باری که پشت میز آفیس خودمان بودم سه سال پیش بود . استادم به طرز مهربانی دفتر کارش را من داده . خودش هیچوقت اینجا نیست ، تقریبا هیچوقت . و نصف زندگی من ولو مانده روی میزی بزرگ که میز من است . گاهی هم که به اینجا سری می زند ، اصرار می کند که من بمانم و کارم را ادامه بدهم . سر میز خودش می نشیند و ایمیلی چک می کند و نامه هاش را بر می دارد می رود . گاهی هم همینجا جلسه داریم باهم . من عاشق این دفترکارم . شلوغ و به هم ریخته ست . هر طرفش یک کوه کتاب و کاغذ انباشته شده . یک عالمه پیش نویس کتابهای ملت که فرستاده اند او بخواند . حدسم این است که بیشترشان را نخوانده . اینطوری ست که من گاهی توانسته ام کتابهای استادهای خودمان را قبل از چاپ بخوانم . برای من اینجا مثل شهربازی ست . دورتادور اتاق کتابخانه است که یک ورش پر است از مردم شناسی ، یک ورش خاور میانه ، یک ورش مطالعات علم و تکنولوژی . لابلاشان پر است از مجسمه و یادگاری و چیزهای ریز و درشت از اقصی نقاط دنیا که هی توی سفرها جمع کرده ، از بینشان من عاشق مجسمه کوچک بوف کورم . اینجا یک بهم ریختگی خوبی دارد ، از نوعی که من باهاش هماهنگم . توی این سالها آرام آرام فهمیدم که خیلی ها نمی توانند با استادم کار کنند ، خیلی ها اعصاب ندارند برای بی نظمی ش ، برای نبوغش که گاهی تهدید آمیزست، برای همیشه دیر بودنش و برای تفکر غیر خطی و زیگزاگی ش . اما یک عده معدودی موج زیگزاگشان با او هماهنگ است . خوش شانسی من بود که من از آنها بودم . فکر می کنم این آدمی که من اینقدر خوب می شناسمش ، اگر هم زندگی ش و هم ذهنش مرتب و منظم بود ، من تا الان از کسالت مرده بودم . نه که بخواهم اغراق کنم در خوبی ش . گاهی هم موافقش نبوده ام یا از کارهایی ش تعجب کرده ام . اما از طرفی هم استاد من بیش از آنچه که در دنیای آکادمیک شایع باشد برای من دوست بوده ، گذاشته راهم را پیدا کنم ، و به دلیلی که هنوز نمی فهمم ، به من باور داشته . اماحالا همه اینها را بیراهه رفتم تا یادم بماند که چه حجمی از این کار را اینجا نوشتم ، پشت این میز ، توی این اتاق که هی یاد آن شعر کوتاه خانم شریفی نازنین می اندازدم که توی آخرین کلاس زیست برای ما خواند «عاقبت در لابلای کاغذها گم خواهم شد ... » و به ما گفت «از این برخورد ، برکت دستها روزافزون شد » .. خانم شریفی برای دفاع تزم آمد بیمارستان شریعتی . آقای جعفری هم آمد . چقدر دلم می خواست هردوشان را باز ببینم .

لابلای کاغذها که بنشینی ، انبوه کلمه های خودت کمتر می ترساندت . یک جور یاد آن روزی می افتم که توی آکسفرد در پیچاپیچ این تصمیم نشسته بودم توی تربوش ، دوست عزیز و مسافری به من گفت که باید بشکنم این چرخه فکرهای بی نتیجه را یک دم . و گفت که همین الان چشمهام را ببندم و فکر کنم ، پنج ، ده ، بیست سال بعد چه تصویری از خودم دارم . چشمهام را بستم و سعی کردم خودم را مجسم کنم سالها بعد ، عمری اگر بود در میانسالی . سوال این بود که در این تصور فی البداهه چه چیزهایی می دیدم . آن روز بود که فهمیدم توی آن تصویر روپوش سفید آزمایشگاه به تنم نیست . از قطعیت این که خودم را توی آزمایشگاه ندیدم جا خوردم . تصویر محو و بی مکان بود ، نشسته بودم جایی و یک میز کوچک کنارم بود . معلوم نبود چکاره ام ، کجام ، یا چه شکلی ام . هیچکدام اینها را نه می دانستم نه حالا می دانم . تنها چیزی که دیدم یک دفترچه کوچک بود روی میز ، و یک قلم . دوست ِ مسافر گفت نگذار ترس فلجت کند ، جوابت معلوم است . چه خوب شد که نگذاشتم . دست کم در این تصمیم . حالا آن پنج سالی که او آن روز گفته بود امروز است . یک ماه و بیست روز کم . آن آینده دور نشسته اینجا کنارم . میان کاغذها .

ام آی تی - سی ام ژوئیه ۲۰۱۰

«پاییز ! عجب حالی ست حال ِعاشقی در راه»

2010-06-23T15:13:00.003-05:00

حجم این روزها حیرانی ست . یکمرتبه باورم شد که دقیقه مهمی ست . دقیقه تجسد وظیفه . یکمرتبه فکر کردم که دست آخر ، کمی معلوم ، و بسیاری آرام . خنده ام می گیرد از تناوب کوچ که تمامی انگار ندارد . و من به طرز غریبی نگران اصل ماجراها نیستم . نگرانی های کوچک هستند ، دفاع و تز و زندگی و سفر و حضر و فردا و پس فردا. اما اصل ماجراها نمی ترساندم ، از آن رو که در نهایت انگار همه راهها شبیه هم اند . اصل ماجراها چیزی نبود جز خود ِ راه ، و تماشا ، و شیدایی . به طرز غریبی اینها نمی ترساندم .

کی باورش می شد که پنج سال هم وزن پنجاه سال زیر و بم به زندگی ت بیاورد ؟ یک دختری آمد به ام آی تی پنج تابستان پیش ، یک کولی هم بود که ماجراش معلوم است . هی دختر با کولی حرف زد ، هی دور شدند و نزدیک شدند . هی گاهی یکی شدند و گاهی جواب سلام هم را ندادند . دختر هی خواند و هی راه رفت و هی فکر کرد و هی قیقاج رفت و هی فکر کرد در کار آموختن است و هی فهمید که خیلی هم نیاموخته از زندگی از بس که غلط دارد دیکته هاش . هربار که به سفر رفت جانش پر از کولی شد و سبکبار و هی گفت که «ثقل سفر گاهی ، از هر اقامتی گویاتر» . این آخرها اصلا سفری همه ی خودش را براش تعریف کرد . یادش افتاد که چه حسها و چه شیدایی ها و چه خودش بودنها . دختر هی رفت و هی برگشت به خانه ، این عجیب ترین کلمه جهان که دختر هم داشت و هم نداشت . اما بوستون کم کم خانه شد . گیرم که نه به آن عاشقانگی ِ آکسفرد و آن تعلقها . اما خانه شد لعنتی ، با همه اتفاقهای خوب و بدش ، خانه ی خودم شدن و خانه ی دوست داشتن و رفاقتها و غم ها و شادیها و آرمانها و چیستی هایی که اینهمه راه آمده بودم تا تعریفشان کنم . خانه شد با سرمای سگ کش زمستانهاش و عطر این ماگنولیاهای تابستانی ، با برفهای نو و طوفانهای استخوان سوز . خانه شد ، به خاطر کتابفروشی های کوچک و کافه های خودمانی و بحثها و ملاقاتها و شگفتی هاش . بخاطر سنگفرشها . بخاطر رودخانه چارلز . بخاطر ام آی تی و حلقه های تکرار نشدنی . پنج سال شد و من بر می گردم به دختری که روز بیست و ششم ماه اوت ۲۰۰۵ از هواپیمای ایرکانادا پیاده شد نگاه می کنم . بعد به خودم و به کولی که دیگر دور نیست و همیشه همینجا کنارم نشسته این روزها . این روزها . این سال . این سال ِ ابدی .

یک سوی زندگی را مفهوم آزادی و عدالت و ستم فرا گرفته . چه بخواهی چه نه ، زندگی مان شده . تهران و ماجراهاش دیگر از این رگها بیرون نمی روند . یعنی یک جوری خواب و خوراک و سفر و تلاش و عاشقی و اندوه و نشستن و ایستادنمان پر شده از خبرها و تازه ها و نگرانی ها و امیدها . یک سوی زندگی هم سرش به کار زیستن است ، زیستن با همه پیچیدگیها و شادیها و اندوهها و امیدها و ترسهاش . ماگنولیاهای خیابان بیکن بی تفاوت اما به هر دو سوی زندگی این عطر مستانه را همینطوری پخش ِ خیابان می کنند ، آدم مست می شود تا یکدم یادش برود فردا را و یادش بیاید که شبهای بوستون چه آشنا بودند با من . چطوری می شود این محله آجر قرمز را گذاشت رفت اصلا؟ حالا من هی این چهارصد صفحه را می گذارم روبروم و هی فکر می کنم یعنی پنج سال زندگی رفت توی این کلمه ها ؟ گاهی آنقدر هی می خوانمشان اصلا معنی شان را از دست می دهند . گاهی هی می خوانم و انگار هیچ نمی فهمم از حرفهای خودم . یک نفر لطفا مرا بکشد بیرون از قعر این متن ، از لابلای درزهای کلمه ها و دست انداز خطوط ، از تکرار سلسله وار هرکلمه تا وقتی که از آن تنها صوت می ماند و دیگر هیچ . دارم حل می شوم توی این متن . یکوقتهایی هم حالم بهم می خورد از بس که خط به خطش را دارم از بر می شوم .

سه هفته مانده .

بوستون - ۲۳ ژوئن ۲۰۱۰

گفتم آهن دلی کنم چندی ... سعدیا دور نیکنامی رفت ... نوبت عاشقی ست یکچندی

2010-06-12T03:00:00.001-05:00

امشب سبکتر می‌زنند این طبل بی‌هنگام را-- یا وقت بیداری غلط بودست مرغ بام را

یک لحظه بود این یا شبی کز عمر ما تاراج شد -- ما همچنان لب بر لبی نابرگرفته کام را

هم تازه رویم هم خجل هم شادمان هم تنگ دل -- کز عهده بیرون آمدن نتوانم این انعام را

زندگی دارد می بردم با خودش . آن آینده که دور بود و پیش رو ، آمده نشسته اینجا . هی من نگاهش می کنم هی باورم نمی شود . فصلی رو به پایان و فصلی در کار آغاز . گفتم چقدر هی آغاز کرده ام ، هربار به درس و دفتر . هر کوچ ، مرا از قاره ای به قاره ای برد . سه قاره . سه آدم و سه دنیا . پنج سال شد از کوچ آخری . پنج قرن زندگی . روبرویم ، سیصد و اندی صفحه ی هنوز ناکامل ، گواه ِ پایان دورانی که سیصدهزار فرسنگ راه در خودداشت . پر از پیچ و خم و سربالایی و سرپایینی و خروجی و دست انداز و منظره و زیبایی و دشواری و قدم . برمیگردم همین شش ماه را نگاه می کنم و باورم نمی شود از ژانویه تا امروز ، چه زمستانی تمام شد ، چه شبها ، چه خستگی ها ، چه بریدن ها . چه راه آمدم . چه گذشت . زندگی همیشه اما اتفاق می افتد به آرامی و ناآرامی . کاری به نقشه های تو ندارد . تو هم که نقشه سرراستی نداشتی هیچوقت . زندگی آمد و نشست روبروت . راه ، خودش خودش را انگار ادامه می دهد . شکرانه می نشینی به تماشای زندگی . و حالا یک قدم نزدیکتر به آن آدمیتی که تجسد وظیفه است . شاملوی غول چه خوب گفته بود همه قصه آدم را .

در آستانه ام . در آستانه

اما زندگی همینطوری که دارد خودش را اتفاق می اندازد ، گاهی یکمرتبه نگاهت می کند و ناگهان یک مشت آب زلال خنک می پاشد به صورتت . از آن شگفتی ها . از آن زلالی ها که آرامی ِ حالی خوب را یادت می آورند . از آن زلالیهای دلپذیر . از آن زلالی ها که راههای سخت را ممکن می کند ، که سربالایی ها را آسان ، که خستگی ها را دلپذیر ، که زمان را کوتاه ، که رفتن را سخت ، که سفر را پر از دلتنگی ، که خلوتت را پر از لبخند . از آن زلالی ها که خیابان بیکن را پر از قدم ، که کافه ها را پر از همزبانی ، که کار کردن را پر از خاطره های عزیز..

مدتهاست که این حال نوشتن آمده . فرصت اما کم و سفر مانع . اما این دقیقه را باید می نوشتم تا یادم بماند .

فعلا این بمان تا بعد.

...

2010-06-12T01:51:00.002-05:00

یک ساله شد زخمی که کهنه نمی شود

یک ساله شد بهت ِ کشدار ِ سوگ

یک سال شد این سبزینگی

یک ساله شد فریاد

.. یک ساله شد بیداد

برکش ز‌وحشت اين شب، فرياد اگر بتوانی

2010-03-11T01:15:00.002-05:00

کولی! به حرمت بودن، بايد ترانه بخوانی

شايد پيام حضوری، تا گوش‌ها برسانی

دود تنوره ديوان، سوزانده چشم و گلو را

برکش ز‌وحشت اين شب، فرياد اگر بتوانی

کولی! به شوق رهايی، پايی بکوب و به ضَربش

بفرست پيک و پيامی، تا پاسخی بستانی

بر هستی تو دليلی، بايد ضمير جهان را

نعلی بسای به سنگی، تا آتشی بجَهانی

اعصارِ تيره ديرين، در خود فشرده تنت را

بيرون گرا که چو نقشی، در سنگواره نمانی

کولی! برای نمردن، بايد هلاکِ خموشی

يعنی به حرمتِ بودن، بايد ترانه بخوانی

سیمین بانوی بهبهانی

کسی که اینطوری پا می کوبد و فریاد می زند را با حبس گذرنامه نمی شود حبس کرد . کلمه ها بدون گذرنامه از مرزها و اقیانوسها می گدرند . کلمه ها پرواز می کنند . کلمه ها جادویی اند ، هرجا آدمیزاد زنده باشد زنده می مانند . کلمه ها را می شود خط زد ، می شود به بند کشید ، می شود انکار کرد . اما نه کلمه را و نه اندیشه را نمی شود محو کرد از لوح روزگار . تاریخ این را خوب می داند.

هشتم مارس ۲۰۱۰ . روز زن

------------

پی نوشت : چهار سال پیش ،در همین روز ، سیمین بانو همراه بود با زنهایی که تجمع کرده بودند در تهران . همه می دانیم که چه شد آن روز و چه نباید می شد . در این میانه ، جوانکی باتوم به دست به شاعر اهانتی هم کرده بود . آن روز شعر زن را برای او ، نوشتم . آنقدر مهربان و آنقدر فروتن بود که محبتش در آن مکالمه تلفنی بعد از انتشار شعر هنوز شرمنده ام می کند . «بنویس خانم ، بنویس»ا حالا بعد از چهار سال ، روز زن باز هم یادآورد این است که«برکش ز‌وحشت اين شب، فرياد اگر بتوانی»ا

این همان شعر قدیمی ست:

به بلندبانوی غزل، سيمين بهبهانی، بيدی که نمی لرزد...به بهانه روز جهانی زن و تجمع ناکام زنان ايرانی

حرمتی اگر مانده
از قامتی ست که تويی
فرصتی اگر مانده
از فريادی ست که منم
باش و بمان ای بلندبانوی غزل !
که حضورت ، انقلابی ست ، بی دروغ
بی دريغ
بی هراس...

حرمتی اگر مانده ، از قامتی ست که تويی
نفسی اگر مانده
از استقامتی ست که ماييم
گيسو را اگر پوشاندن تاب آورديم
از بلندنظری آزادگی بود
شعور و شعر را اما
هيچ سربندی ، يارای اختفا ندارد
حضوری بايد ،
حضوری ، که انديشه را از بند برهاند
که اين بند ، گيسو را شايد ،
اما انديشه را ، تا ابد دوام نمی آورد...

حرمتی اگر مانده ، از قامتی ست که بلندايش
در خفای پرده های اندرونی هم ديدنی ست
و فريادش را
از پشت پرده های سکوت و بکارت هم
می توان شنيد
از حنجره اين فرياد اما ،
جز عشق نمی تراود
من آدمی را در بطن خويش رويانده ام
آدمی زاده اما ، با من
آدمی وار وصلت نمی کند
آدمی وار سخن نمی گويد
آدمی وار مهر نمی ورزد
اين تن را حتی ، آدمی وار نمی بيند
من اين فرياد را تا کی ، تا کی
در سينه ای ار عشق شستشو دهم ؟
من اينگونه آدمی زادن را تا کی ، تا کی
آدمی وار صبوری کنم ؟

حضوری بايد ،
کلمه ای بايد که زبان آدمی ست
زبان عشق است و جان مايه از انديشه می گيرد
تا بگويم که آدمی را ،
من گاه کلمه ام ، گاه آغوش
گاه انديشه ، گاه فرياد
گاه نرمشی فرای تصور
گاه استقامتی ورای تحمل ،
من را ببين چنان که هستم ،
تمام حرف من اين است .

ارکيده
بوستون - ۸ مارس ۲۰۰۶

گر از هر نوبتی فصلی بگویم داستان آید...

2010-02-23T23:59:00.004-05:00

«ال تا خود سحر همان جا نشست . مثل تندیسی در سکوت . تمثالی از دلگرمی یک عمر که بتوانی روی بودنش حساب کنی . همیشه

با خودش فکر کرد چقدر سالها مهم اند . در گذر از سالهاست که می شود فهمید یک چیزهایی را هیچوقت نفهمیده ای . باید وقتش بشود تا آدم شگفت زده شود از عمق یک چیزی که دست کمش گرفته بود یک زمانی . یک زمانی ال توی میدان راسل اشاره کرده بود به پنجره خانه ای که سیلویا روزی در آن زندگی کرده بود . حالا سیلویا در ناپل ماندگار شده بود و هنوز طرح می کشید . خندیده بودند . همانطوری تا خود ترافالگار پیاده رفته بودند و قصه های معمولی گفته بودند ، از اتفاقها ، از سالها ، به زبانی که نه فارسی بود نه انگلیسی . زبانی که توی دنیا دونفر فقط بلدش بودند. خندیده بود . ایستاده بود به تماشا ، به تماشای خودش که حالا می دید مثل قصه ای نوشته شده بود در یاد کسی . گفته بود «عجب ..» . و گفته بود «چه خوب که گذشته ایم » و روش را گردانده بود به سمت سمت شیر سنگی کنار میدان . بعدتر ، حتی در یکی از کافه های میدان راسل نشسته بود و بی هیچ تردیدی همه این حرفهای معمولی را همراه با یک شات قهوه سر کشیده بود و از جاش بلند شده بود و راه افتاده بود به طرف موزه ، یعنی که به این اتفاقات معمولی باید فقط لبخند زد و گذشت. توی هوا انگار جادوی آرامش ریخته بودند

. دیروزهای دور ، و دیروزهای نزدیک ، از تمام این امروز ِ نامفهوم دور بودند . رد سپیدی که نشسته بود بر شقیقه های ال امتداد خط دیواری بود که دیروزها را دور و دورتر می کرد . حالا بعد از این همه وقت ، ال آمده بود تا بگوید که هیچ چیزی معمولی نبود . که هنوز همان جا نشسته ، تا هروقت ، در سکوت ، مثل تندیسی آرام . که سالها مهم اند . لازم اند . شگفتی ها در خود دارند . آدمها گاهی راهها می روند باورنکردنی . در منتهای نگاهی آبی ، از گیسوان سیاه زنی شعر می بارید انگار. یا شاید نه . در منتهای نگاهی آبی ، مهربانی بی دریغ مانده بود فقط . حیرت همیشه شاید در بی انتظاری می آید ، با بی دریغی ِ مهربانی های بی هیچ انتظار ، مهربانی های بی امید ، مهربانی هایی که هیچ دلیلی جز خودشان ندارند.

. نشست توی قاب پنجره ، کنار سکوت و سوال .

« پنجره را باز کرد ، سوزی سرد هور کشید توی صورتش . داشت صبح می شد

از «قصه های ناتمام»ا

2010-02-23T20:42:00.002-05:00

لحظه

و باد ،

دستمالی را که به گردن بسته بودم با خود برد

تا رودخانه یادش بماند

از آن پلی که به کلیسای جامع پل قدیس می رسید

تا فردا

راه درازی بود ...

- امشب

بوی آن هوای آکنده از مهتاب

سرک می کشد در خاطری لبریز از شبهای سپتامبر

و حال خوبی ست

یاد ِ لحظه ای که پاییز رسیده بود

جبر جغرافیایی

2010-02-23T20:39:00.001-05:00

با تاخیر - پانزدهم ژانویه ۲۰۱۰

باید حتما همین امشب می بود شب تماشای «فیلم کسی از گربه های ایرانی خبر ندارد» . همین امشب که خانه روبروی من خیابان را روی سرش گذاشته . در این خیابان آرام ، خانه روبروی من متعلق به دانشجوهای لیسانس ام آی تی ست ، بچه های هجده نوزده ساله ای که همکلاسی شان جلوی چشمشان کتک نخورده . اتاقهاشان پرده ندارد . مهمانی دارند . صدای موزیک خیابان را برداشته و رقص نور سرخ و کم سو پخش شده توی خیابان . نشسته ام به تماشای شادی شان ، شادی ساده به تاراج نرفته شان ، ترسهای نداشته شان ، چیزهایی که محال است بتوانند تصور کنند مثل پرت شدن از پنجره در حال فرار از مامورانی که می ریزند توی مهمانی و مردن به همین سادگی . یا نمردن ، و زندگی کردن به هر قیمتی و روزی بالاخره فریاد زدن و در جوابش گلوله خوردن .

پنجره ، مونیتور کامپیوترم را قاب گرفته . فیلم واقعی ، تقارن این دو پنجره است . نشسته ام به تماشای جبر جغرافیایی . و دلم از آن فریادهای نامجویی می خواهد

بگذرد این روزگار ..

2010-02-23T20:11:00.009-05:00

این نوشته مال یک ماه و ده روز پیش بود . باید زمان می گذشت تا برگردم بخوانمش ..

--------------------------

چهاردهم ژانویه ۲۰۱۰

پاییز -نه آنطوری که بی محابا آمده بود - که ذره ذره تمام شد . برف و سرما و سال نوی فرنگی آمدند در حالیکه جا مانده بودم در میان این کاغذها و دستی که باز رفت توی آتل و تایپ کردن را یک ماهی ناممکن کرد و بهانه شد برای سکوت بیشتر . «نامه پاییز» را هم حتی نتوانستم تایپ کنم اینجا . سکوت گاهی اما نه فقط از ناتوانی دستی از نوشتن ، که از ناتوانی گفتن هم هست و اینها همه دست به دست هم داد تا یک ماه بگذرد و بغضی نشکسته باز نشود - تا امشب .

هفته های وسواس گونه خبر خواندن و تلاش مزبوحانه برای جمع و جور کردن فکر و تز و خواب و بیداری ، که در هم می آمیزند میان صاعقه صاعقه خبر که می آید . از پس آن تابستانی که زندگی هامان را برای همیشه عوض کرد زمستانی آمد که در آن تاریخ صاعقه وار نوشته می شود . من جا می مانم هی از بهت و بغض خودم حتی . هی فکر می کنی یک چیزهایی هنوز ناممکن اند ، اما بعد باورت می شود که نیستند . مثل محرم الحرامی که هی توی کتابهای دینی مان یاد گرفتیم که حتی جنگ را آتش بس می داد . مثل حرمت دانشگاه که شکسته نمی شد . بعد طول می کشد تا برسی به بهت خودت ، تا در جانت بنشیند هیبت اینهمه ، تا شکستن بغضی که چندی بود اینطور نشکسته بود - تا امشب .

طول می کشد باور ، اما کامل نمی شود هرگز . باور هیچ حادثه ای در زمان رخ دادنش کامل نمی شود . سالها می شود اسیر هضم حادثه ماند . نه مگر که نسل من هنوز خواب بمباران می بیند ؟ نه مگر که به اشاره صدایی فراموش شده که حالا روی یوتیوب می خواند ، حالش عوض می شود و خودش هم نمی داند چه دردی ش شده که یکباره مضطرب می شود تا حد مرگ ؟ حالا هر تصویر شناور ، هر صدا ، هر خبر صاعقه وار ، مگر یک شبه باور می شود ؟ باز صبح می شود و کار و زندگی - یا هرچه از آن باقی مانده میان اینهمه هی دویدن از این دنیا به آن دنیا که هشت ساعت از هم دورند - و باز سر را بالا گرفتن و تلاش - تلاشی خرد کننده - برای دمی تمرکز ، برای کمی کار کردن دست کم . باز اما شب می شود . باز صاعقه صاعقه خبر . کاش می شد برید این بند ناف را . گاهی فکر می کنم کاش می شد فرار کرد ، انکار کرد اصلا هر جور اتصالی را . کاش .

بعد فاجعه از آنجا شروع می شود که رد زمان را گم می کنی . که مدام فکر می کنی و متصل می مانی . دیوانه وار متصل می مانی . اما خودت را جمع و جور کرده ای کمی - دست کم آنطوری که می توانی دو ساعتی مثلا تز بنویسی ، بعد اما کلافه شوی که حتی آنجا هم گزیری نیست از هیبت رنج . کاش توی این تز لا اقل جا بود برای فرار از زندگی ،‌از آدمیزاد . گاهی فکر می کنم چه همزمانی ناخواسته ای .

بعد هی سعی می کنی . آدمهای با ارزش و نازنین برات از تجربه تز دکترا نوشتن هاشان می گویند که بدانی تنها نیستی در این تجربه ، قصه هاشان شنیدنی ست ، مثل خاطرات سختی کشیده ها و آسیب دیده ها . که دوران سختی ست و الخ . تو هی گوش می کنی . اینها یعنی که تنها نیستی ، نبوده ای . اما هستی . چطوری می شود گفت به مهربانی شان ، که گور بابای تز . که خود تز بس بوده برای یک عمر خاطره گفتن شما با سختی هاش و هی نوشتن ها و هی گم شدن میان فکر ها و هی عوض کردن ساختار فصلها و هی قفل شدن در یک پاراگراف و هی هفته ها خیره شدن به یک متن که آن چیزی که باید نیست و چه و چه . من اما چطوری بگویم برای مهربانی شان ، که نقل این حرفها نیست . که ما گیر کرده ایم یک وقتهایی در این فلج عصبی جمعی، در این بهت ِ نیمه ،‌در این باور قطره قطره. که اصلا گیر ما توی همین ممتد بودن ِ باور است ، توی کش آمدنش . کاش می شد هر صاعقه را درجا هضم کرد ، شکست ، و باز بلند شد . اما ما درجا خرد نمی شویم . ذره ذره باور و امید را می چشیم ، کند و طولانی و کشدار . توی خواب و بیداری و کار و خورد و خوراکمان می رود بی که بفهمیم . بعد باید یک آن ، یک تصویر ، یک صدا ، بیاید و بزند آن ضربه لعنتی را که بشکند آن بغضی را که نمی شکست ، نشکست - تا امشب .

بهانه تماشای یک فیلم مستند ساده کوتاه بود . همین . قصه زنی که رانندگی می کند در تهران، در تهرانی که مثل دلداری از زمانهای دور ، نه مال توست نه از دل رفتنی . شاتهای رانندگی زن در شب ، شب تهران ، و صدای سیاوش قمیشی ، و آهنگهای دامبولی که فقط باید صاعقه زده باشی تا اشک بریزی باهاشان وقتی تماشاچی های فرنگی دارند می خندند به لوطی وار حرف زدنهای زن راننده . که یک آن ارشمیدس وار برای همیشه بفهمی که گیر ما توی همان خیابانهایی ست که توی خوابهامان می شود شبها در آنها راند و پرت پرت صدای برف پاک کن را شنید و باران را بو کشید . اینها که می گویم اصلا بحث نوستالژی و ناله و دلتنگی نیست . من دلتنگ فلان کوچه و فلان خاطره نیستم الان. نقل اتفاقی عظیم است . حرف پرتاب شدن از دورانی به دوران دیگر است ، بحث دغدغه کرامت انسانی ست . . حرف دل نگرانی برای همه آن چیزهایی است که تا دیروز از حدود تصورت از اتفاق بد و محتمل خارج بودند . حرف یک لحظه تصور حال آدمی ست که کتک می خورد ، که عزادارست ، که گمنام است. فکر ناممکن هایی ست که ممکن می شوند . و حرف دانستن این است که اتفاقها با اتفاق افتادنشان تمام نمی شوند . که هر یک ناممکنی که ممکن می شود ،‌ با روح فردی و جمعی ما یک کار کارستانی می کند ، بی صدا ، بی هیاهو . ساکتی . لبخند هم می زنی . بعد یک جای بی ربطی مثلا بعد از یک مستند کوتاه ، سوزان یک چیزی می پرسد از ایران ، بعد تو اصلا سعی هم نمی کنی این همه را توضیح بدهی ، اصلا ، فقط یک خبر را می گویی ،‌ از همین خبرهایی که حال غریبش از صبح توی گلوت جامانده ، و همینطوری وسط گفتن به سوزان ، می زنی زیر گریه .

هیچ صاعقه ای در لحظه آمدنش کامل باور نمی شود . هضم نمی شود . دور که باشی ، گاهی حتی سالها طول می کشد تا اپیزودی از بغضی بشکند . تا باورها و بهت های نیمه هی کش بیایند و کم کم کامل شوند . بعد خودت فقط می دانی که هر بغضی که می شکند مال کی باید باشد . یکی مال دو سال و نیم پیش است ، یکی ش مال سه شنبه ، یکی ش مال امروز صبح . صاعقه صاعقه خبر را مگر می شود یک جا به جان گرفت ؟ این همه تمام هم نمی شود ، باز هم یک جایی بر می گردد . آنقدر بر می گردد تا باور صاعقه شان کامل شود . و اینطوری ست که این راه پر از سکوت است . آنجایی که باز بتوانی قصه ای را بگویی ، شنیده شوی ، این گفتن و شنیده شدن بخشی از باور است ، بخشی از سیر ناگزیر بهت . اینطوری ست که بعد از بیست سال آدمها خاطرات دهه ای تاریخی را تازه می نویسند . باید بگذرد زمان لعنتی .

شبهای ناتمامی ست .

پیوست:

یکی دیگر هم مستند شمارش معکوس بود، روزشمار یک دختر کنکوری بود که اصلا حال و روز خودش و خانواده اش جز برای کنکور داده ها به جنون جمعی می مانست . چه یادم رفته بود آنهمه اضطراب را ، آنهمه حس ناامنی از فردا را . آنهمه بیهوده ، آنهمه بیمار نوجوانی کردن را . آنهمه همه آینده به چهار ساعت ناقابل بند بودن را . یادم افتاد به یک یادداشتی که از همان روزها دارم و توش هی نوشته ام این رقابتهای پوچ ، این رقابتهای حقیر ، یک شعر مزخرفی بود ، ولی این دوتا عبارتش یادم مانده . آنهمه مثلا کول بودن را وقتی که کار خودت را می کردی و درست را می خواندی اما به سبک خودت ، بعد هم یواشکی گردون و ادبستان و چه و چه می خواندی و هرچه سریال مزخرف بود تماشا می کردی که مثلا اینها تفریح بود . چه یادم رفته بود آن صحنه نشستن مادرهای نگران کنار خیابان را در حال دعا کردن ، و آن مادری را که صبح روز کنکور مرحله اول به مادرم با عصبانیت گفته بود دختر شما چرا حالش اینقدر خوبه ؟ یعنی که روحیه دخترش لابد صدمه می دیده از دیدن ما . جوانی کردیم جدا میان اینهمه بیماری فکری . انگار برای مراسم مرگ و زندگی آماده می شدیم . چه یادم رفته بود روز و شب ِ قبل از کنکور باید ریلکس بودن را و بیرون رفتن با خواهرم که آخر صفا بود و مرا برد باهم گشتی زدیم و توی ماشین کلی موزیک گوش کردیم و چقدر ماه بود این خواهر من ، و البته چه نگران وقتی که من باید حتما همه سریالها را می دیدم و همه مهمانی ها را می رفتم که آن یکی خواهرمان داشت عروسی هم می کرد وسط این ماجراها . چه یادم رفته بود که امتحان زیست معرفی ندادم چون وسط سفره عقد بودم و فضول ماجرا و چه ماه بود خانم شریفی که گفت اشکالی نداره و کلا چه خوب شد که نرفتم امتحان بدهم . یادم رفته بود این مراسم فامیلی کنکور را ، کتاب شیمی آلی به دست نظریه دادن در مورد سفره عقد را ، و فرق احمقانه ۹۶ درصد با صد در صد را ، که یک سوال چهار گزینه ای ناقابل بود . اما توی فیلم ، یک لحظه هایی بود که هیچ ربطی برای من به کنکور نداشت . اما اصلا باید می رفتم این دوتا فیلم را می دیدم که این بغض بشکند . که دختر زنگ بزند به مامان بزرگش و بخواهد که مامان جون تمام ِ مدت کنکور قرآن بخواند ، و باید حتما می گفت «دعای امتحان» که حجم ِ اینهمه باور ِ نیمه تمام تنم را بشکند تا بعد از دو سال و نیم ، کمی ، فقط کمی باور کنم که نبودم و مامانی رفت و نیست حتی اگر من باشم روزی .

«که من آن راز توان دیدن و گفتن نتوان »‌

2009-12-07T00:41:00.002-05:00

جا گذاشتم یک چیزی را ، یک تکه ای را ، توی گیت شماره ۳ هیترو ، توی هیتروباس که از مرکز شهر آکسفرد راه افتاد آرام و متین و مرا کَند از جادوی سپتامبر و تلاطم اکتبر . فکر کرده بودم برمی گردم یک وقتی برش می دارم ، شاید کریسمس ، شاید سال نوی فرنگی ، چه می دانم . بعد هزار دغدغه آمد از جنس روزمرگی و ددلاین و تصمیم . توی کوچه های جوانی و دیوانگی های لئونارد کوهن هی راه رفتم ، بی نشانی از دیوانگی های پیرمرد ، کوچه ها را سوال فرش کرده بود . بعد ، آن روزی که در امتداد جاده سرخ و زرد و ارغوانی مونترال تا بوستون راندم ، چیزی از آن جاده به جانم نشست . چیزی از جنس واقعیت ِ زندگی هایی که پر از جاده اند ، پر از راه ، پر از ِاِگزیت های شماره دار که اگر یکی را درست نگیری سر از جای دیگری از زندگی در می آوری . گفتم کی می داند اگزیت درست کجاست ؟‌ هیچوقت نمی شود دانست . گفتم این راندن و این جاده را هرگز فراموش نحواهم کرد ، به خودم گفتم که غرق آنهمه آوا پنجره ها را باز گذاشته بودم به رسم آن قدیمهای رفته ، انگار که باز اتوبان نیایش باشد و چمران و صدر . پیرمرد دوست داشتنی می خواند و وزن سوال در جاده پخش می شد .
یک چیزهایی هست در زندگی که بودنشان لازمه و یادآورد نبودنشان است . انگار فقط واقع می شوند که یادت بیاورند که نیستند . بعد باید بگذاری همین آواها کار خودشان را بکنند . سکوت وظیفه می شود ، وظیفه ای سنگین .

جا گذاشتم یک تکه ای را باز در یکی از اینهمه گیت و پلاتفورم و ایستگاه . بعد زندگی اتفاق می افتد بدون اینکه از تو بپرسد کجای کاری . بعد می مانی ، ماندگار می شوی در یک چیزهایی از جنس مسوولیت و کار و ددلاین . بعد -نه که چیز تازه ای باشد - همه چیز معلق می شود . در این معلقی گاهی یک ماه تمام می گذرد تا واقع شوی در واقعیت . و این میان ، سوال تمام پاییزت را در بر می گیرد . غلت می خوری در سوال . بی جواب ، صبور .

هی آواز می ریزد به جان این روزها ، این روزها که باید کار کنم و بنویسم و این تز مثل بختکی به گردنم آویخته . هی آواز می ریزد . در این روزهای تعلیق ، بیش از هر وقتی واقعیت ِِ خانه ویرانی مان به آدم دهن کجی می کند . فردا یکی دیگر از آن روزهای فریاد است ، روز پانزده به علاوه یکم از ماه آذر . روز همان خیابان بلندی که بلوار کشاورز را به انقلاب وصل می کرد و در دانشکده فنی به آن باز می شد . فردا از آن فرداهاست و باز با آن اضطراب می آید . دارد شش ماه می شود این التهاب ِِ از راه دور . همین روزهایی که راهی به پایان نزدیک می شود ، لاجرم هی به آغازهای پشت سر فکر می کنی . توی هر جاده ای ، وقتی به اگزیت ها و انتخابها نزدیک می شوی ، باز این درد در استخوانت می پیچد . اینکه راهی را آمده باشی به هوای انتخابهایی که یکی شان حالا دیگر نیست . یک جور دردناکی دیگر نیست . انگار که رفته باشی سرکوچه چیزی بخری و برگردی خانه و ببینی که در را پشت سرت بسته اند . و این بستن توی ذهن ها و هواها اتفاق می افتد ، کسی رسما کلیدت را از تو نگرفته . شاید هم گرفته . همین شاید هاست که دردناک است . آدمی می شوی که قرار نبود بشوی . و تا باورت بشود ، عمری گذشته به صبرکردن و آرزومندی . جبر جغرافیایی ِ مضطربی ست .

میان اینهاست که برگشتن به خیابان بیکن اتفاق می افتد ، برگشتنی که بیش از برگشتن به یک خیابان ِ بلند است . برگشتنی ست به آن دیروزهای خوب ، به حریم درختهای ماگنولیایی که این روزها عریان ایستاده اند به تماشای پاییز . دیشب کنار همین پنجره هی «برف نو برف نو سلام سلام» آمد و هی توی سرم چرخید آن آواز قدیمی که نمی دانم شعرش از کی بود حتی .. «ببین باز می بارد آران برف - فریبا و رقصنده و رام برف .. » و گفتم همین روزها یلدا می آید و چه خوب که این سال فرنگی رو به پایان است و چه خوب که نیست آن خیابان سرد زمستان زده یک سال پیش .

در هوای این روزهای کار و ندانستن و سوال و ددلاین ، صداها قاطی می شوند . گلپا می خواند و نامجو از آن فریادها می زند و پیرمرد دوست داشتنی بغض می آورد و مَری ویلسون هی می گوید «پرهپز ، پرهپز ، پرهپز » و آدمیزاد هم این وسط قضیه ای ست . گاهی حیران می مانی که آدمی چه غریبگی ها می کند گاهی با خودش ، چه مکانیسمها دارد برای جواب ندادن به خودش . سهراب گفته بود «من اناری را می کنم دانه - به خود می گویم - کاشکی این مردم - دانه های دلشان پیدا بود» . چه جور دیگری می شد اگر دانه های دل آدم پیدا بود ، چه دنیای دیگری می شد دنیامان .

پراکنده ام . پر از پراکنده گویی . که حکایت این روزهای زندگی ست .

«خود راه بگویدت که چون باید رفت...»

2009-10-30T09:37:00.001-05:00

ژو دسن که می خواند «لِ ته اندیَن» را ، سرخی این برگها پر رنگ تر می شود . هزار رنگ اند از سرخ تا سبز . باز هم همان شهر پاییزانه که خانه آوازها و عاشقی های لئونارد کوهن بود و یکشنبه های برفی . معلق در بی مکانی . گاهی یادمان می رود که برای ماندن ها و رفتن ها و کندن ها و دوباره خانه ساختن ها ، دلیلی باید که بزرگتر باشد از این علتهای کوچک و بزرگ ِِ روزمرگی زده . اینکه فرق باشد بین چیزهایی که مهم اند و چیزهایی که اصل اند . شناوریم در این بی مکانی ها . تا ابد شاید .

و شفیعی کدکنی عزیز چه خوب گفته بود ..

«ای کاش ...
ای کاش آدمی وطنش را
مثل بنفشه ها
(درجعبه های خاک)
یک روز می توانست
همراه خویشتن ببرد هر کجا که خواست.
در روشنای باران در آفتاب پاک.»

«وقتی باد آروم آروم ..»‌

2009-10-25T08:31:00.001-05:00

«و جامه دانی سنگین
در آستانه در
و سوقات ِسبزینگی ، و سعادت ، و دلتنگی ، و آن سوال سُربی ِ ساده
و جامه دانی سنگین
در آستانه درگاه

که ثقل سفر گاهی
از هر اقامتی گویاتر ..»

باران ، باران ، باران و این پنجره که انگار همیشه مبدا و مقصد این دیار است . خانه ایفلی که همیشه خانه است ، و مکثی پیش از راهی شدن . راهی ام باز . و این سفر ، این سفر که باید با جوهر اعجاز بنویسمش . توی زندگی یک لحظه هایی هست که می دانی راهی را باید بروی . که اعجازی در کار است و راهی را باید رفت و باید به قول آن آواز قدیمی «پارو نزد »‌و باید همراه راه شد . این سفر پر بود از راه ، از شعر ، از شگفتی ، از پرکاری ، از زیبایی ، از همدلی و همزبانی و هم آوازی . باید اینهمه راه می آمدم ، باید ، باید .
و مثل همه پروازهای دوسره ، این سفر هم بلیط برگشتی دارد که نشسته اینجا کنار دستم . و این پاییز ، مثل همه پاییزها دارد هی می بارد ، و این پنجره هنوز هم به حیاط پر درختی باز می شود که غرق شده در بوی خنکای باران .

هی نگاه می کنم به یادداشتهای پراکنده .. ‌ششم اکتبر ، «همین نسیم ِ بوی باران زده ، همین سنگفرش ِ پر از آوازِ قدم ، همین ضرباهنگ ِ خوب ِ بی وزن . همین پاییزِ یک جور دیگر .»‌ ، یازده اکتبر ، «همین آن ِ آرام ِ خوب ِ چه انگار آشنا -و ماه و میدانچه -و برگْ باران ِ کوچه بن بست - پر از نهیب ِ مبادا» ، و آنهمه ماه و میدانچه ، و آنهمه برگریزان . آنهمه سبکباری ، آنهمه کار کردن ، آنهمه آواز . این پاییز یکجور دیگر را هی می خواهم متوقف کنم ، هی می خواهم اکتبر اینطور عجول نباشد . هی می دانم که کلمه باید کم بیاید . که نباید نوشت . نباید . انگار که چیزی از وزنش کم می شود اگر به شعر در آید.

و امروز که پیش از راه افتادن نشستم کنار میدان لستر یک دم ، و گفتم هیچ دوربینی نمی تواند این کبوترهای دانه چین را ، این پسری را که نشسته تنها روی نیمکتی با یک دسته گل و هی موبایلش را چک می کند به انتظار ، این دختربچه مو قرمزی را که می دود دنبال کبوترهایی که انگار نه انگار آدمیزاد دارد بالای سرشان راه می رود تند تند ، هیچ دوربینی نمی تواند اینها را بگوید ، هیچ عکسی ، هیچ لنزی ، که باید باشی تا بوی غبار برگهای خشک را ، که صدای همهمه مردم را ، که پوسترهای جشنواره فیلم را ، که آواز نوازنده ای صد متر آن طرف تر را حتی . بعضی چیزها را نمی شود عکس گرفت . و من مانده ام و آلبومی سنگین از عکسهایی که هرگز نمی توانند گرفته شوند .

توی مسیر لندن به آکسفرد همه آوازها توی سرم می چرخد ، پیرمرد دوست داشتنی هی می خواند «وقتی باد آروم آروم» و هی بغض می آید و یاد آنهمه که خواندیم و خندیدیم . و هی لئونارد کوهن می آید و هی می خواند «این رسم خداحافظی نیست» و هی نامجو همش دلش می گیرد و هی یکی آن وسط فریاد می کشد «أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ..» .. چه همه روی سنگفرشهای سوهو راه رفتیم ، چه بلند وسط میدان لستر «سراومد زمستون» خواندیم ، چه همه گفتنها و شنیدنها و راه رفتنها .

توی مسیر ، هی یادم می افتاد به یکی از نوشته های بی تا ، و آن مریض زمان انترنی ش توی بخش روان که هی می خواند «زندگی هنوز خوشگلیاشو داره» و هی هایده توی سرم می خواند زندگی هنوز خوشگلیاشو داره .. نمی دانم چرا . شاید تا یادم بیاید که زندگی هنوز خوشگلیاشو داره ، که این سفر حکابت همین راز ساده بود که رفته بود از یادم انگار . یک چیزهای شگفت انگیزی هست توی زندگی ، از آن آنات بی تعریف . از جنس چیزهایی که زندگی ت را برای همیشه عوض می کند ، حتی اگر هیچکس نداند . خودت می دانی که حکایت بلیط و طیاره و تاریخها نیست این حال. حکایت چیزهای ساده ست ، چیزهای خیلی خیلی ساده ، از جنس راه رفتن زیر نور چراغهای میدان راسل ، از جنس نیمه شب نشستن در جوار ماه و میدانچه ،‌ از جنس راه رفتنهایی که خستگی ناپذیرند ، از جنس همین بارانهای بی وقت ، از جنس یک استکان چای خوش عطر ، یک وجب بوی رودخانه که باد پرت کند توی صورتت ، کار کردن های تا دیروقت شب ، سیصدبار یک آهنگ را از اول تا آخر گوش دادن .

و شبهایی از این دست .. اینکه هی می دانی که دارد وقتش می رسد که بارت را ببندی ، اینکه بی هیچ دلیل و مقدمه ای میان این گفتنها از ایرن فیشر نازنین حرف بزنی و چند دقیقه بعد ایمیلی بیاید و بگوید که ایرن فیشر هم رفت ، و و بعد از مرگ خوب و مرگ بد بگویی و یادت بیفتد به حمیده و بخش انکولوژی و همه چیزهایی که ساده نیست حرف زدن ازشان ، اما با این حال تو هی بگویی و هی نفهمی که داری میدان راسل و برج شماره دو ال اس ای و کوچه قنات و میدانچه مکلنبرگ را پشت سرت می گذاری و راهی می شوی و هی بدانی که چه ماهرانه داری می خندی و انگار نه انگار که حبابی را توی دستت گرفته ای و داری راه می روی ، که اگر بشکند.. بعد باید خانه ایفلی باشد و بارانی بی امان و این پنجره تا برگردی و اجازه بدهی بشکند . وخواننده بی نام دوست داشتنی هی بخواند «وقتی باد آروم آروم..» و تو هی خواهش کنی که نخواند و او هی بخواند و تو تکیه بدهی به لبه این پنجره و باران را نفس بکشی و یادت بیاید که خوشبختی یعنی اینکه توی زندگی بشود آدمی مثل ایرن فیشر را شناخت ، یا بشود گذر ساعتها را نفهمید گاهی ، بشود اینهمه راه آمد لندن و فهمید که چه چیزهایی مهم است و چه چیزهایی اصل ، بشود آرام بود و سبکبار ، بشود هم آواز شد با آوازی ساده ، بشود از قاب پنجره ای بوی باران و نیمه شب ایفلی را نفس کشید ، بشود راه رفت در امتداد آرزوها ، بشود از ته دل خندید به آواز خواندن پیرمردی دوست داشتنی ، بشود بعدتر بغض کرد به آواز خواندن همان پیرمرد دوست داشتنی از بس که یک چیزی را جا گذاشته ای پشت سر و بشود اشک و خنده را آمیخت به هم ، بشود دلتنگ شد به وقت خداحافظی با لندن ، بشود دانست دست کم که این شب بارانی چرا دارد اینطور می بارد .

بعد از اینجا زنگ می زنی به مایک ، و میان حرف زدن بغض می آید ، تسلیت گفتن همیشه سخت است ، و سخت تر وقتی به زبان فرنگی باشد ، و سخت تر وقتی برای از دست دادن زنی باشد که زندگی اش کتابی شد که تو را سه شب پشت سر هم یک نفس بیدار نگه داشت . کتاب را که به من می داد به شوخی گفته بود «ایرن هم کوچی بود، باید برات جالب باشه » . کوچی ش را فارسی گفت . امشب یاد بزرگداشت ایرن افتادم ،‌ دو سال پیش ، بوستون . گفتم «ایرن زندگی اینهمه آدم -حتی من غریبه - را به قول خود فرنگی ها «تاچ» کرد» . خانمش گفت خوشحال است که ایرن فقط دو روز آخر بدحال بوده ، که عزیزانش دورش بودند ، و من باز یادم افتاد که اینها چقدر قشنگ سوگواری می کنند ، خداحافظی می کنند ، هی خاطره می گویند از آن آدم ، از چیزهایی که دوست داشت ، از جوری که بود ، و اینها آدم را آرام می کند . هی گفت .. گفتم «ایرن خوشبخت بود نه بخاطر اونهمه مدال و علم ، بلکه بخاطر شماها» و پیرمرد ساکت شد، از آن سکوتهای بغض آلود. هردو می دانیم که ایرن عمری طولانی داشت ، طولانی تر از آنکه خواسته باشد خودش ، و می دانیم که همه آماده خداحافظی بودند این سالها . اما یک لحظه هایی هست توی زندگی که دانستن منطقی چیزها مهم نیست و از درد آدم کم نمی کند ،‌مثل لحظه ای که مردی میانسال مادرش را از دست می دهد و ناگهان پسرکی می شود دلتنگ . مثل الان که دانستن منطقی چیزها این رفتن را آسان نمی کند و این را فقط خودم می دانم که وقتی سوار اتوبوس شدم امشب ، می دانستم چیزی برای همیشه عوض شده در من . پای تلفن با مایک یادم افتاد به روزهای بعد از رفتن مامانی ، زن و شوهر آمدند خانه ام و مرا واداشتند از مامانی حرف بزنم . لال شده بودم آن روزها ، انگار یک حقی را از من دزدیده بودند و من پرت شده بودم به دورترین نقطه دنیا . واقع شده بودم در زمان و مکان اشتباه ، نمی توانستم ، هی باز حرف زدند ، تا آخر توانستم یک چیزهایی بگویم . هی می پرسید هی من جواب می دادم ، از چیزهای ساده ، از جزئیات . یکمرتبه دیدم چه شادیها ، چه زیبایی ها ، چه خوبی ها بوده توی زندگی مامانی و توی زندگی من بخاطر مامانی ، آن روزها من فقط داشتم به روزهای آی سی یو فکر می کردم ، به آنهمه سختی که کشیده بود مامانی . می دانست چکار دارد می کند پیرمرد . بعدها فهمیدم چه می دانستند حالم را، چه سخاوتمندانه نزدیکانم شده اند ، فهمیدم که خوشبختی یعنی آدمهایی توی زندگی ت باشند که بفهمند چه مرگت است ، که زندگی کردن را ، دوستی را ، انسانیت را ، خنده را و گریه را بلد باشند . که بلد باشند صبر کنند حالت را طی کنی و بدانی که همان دور و برها هستند و می مانند ، به جای آنکه بهت بگویند چه حالی باید داشته باشی . همه اینها یادم آمد امشب .

حالا هی می بارد آسمان آکسفرد و صدای کوهن و پیرمرد ناشناس می آمیزد در هم و من دلم می خواهد می توانستم مثل نامجو از آن فریادها بزنم تا این حباب به کل برود از پیش چشمم کنار ، و نمی رود ، و می شکند ، و من می دانم چه مرگم است . بعضی حالها از ته دل هم شاد و هم غمگینت می کنند . و اینطوریهاست قصه زندگی .

و من راهی ام.

۲۳ اکتبر ۲۰۰۹
آکسفرد

گفتم این چیست بگو زیر و زبر خواهم شد ... گفت می باش چنین زیر و زبر هیچ مگو

2009-10-04T17:43:00.001-05:00

پاییز رسما رسید ، در یک لحظه شفاف که تابستان رااز پاییز جدا کرد ، شب را از صبح ، طلوع را از شب . پاییز امسال آمد و نشست در تن این آفتابی که گهگاهانه می آید و می افتد روی این پیاده روها که چه از برشان شده ام . پاییز امسال در یک آن ِِ کشدار و طولانی در سحرگاهی آمد و پرت شد پیش پای ادمیرال نلسون که آنطوری وسط میدان ترافالگار ایستاده . من آنقدر آنجا نشستم تا پاییز آمد ، بعد بلند شدم راهم را کشیدم و رفتم . به همین سادگی . به همین سادگی پاییز آمد ، و همه سعی اش را هم کرد که به هیچ قیمتی این آمدنش را فراموش نکنم . پاییز امسال یادگار لندن خواهد بود برای همیشه . یادگار این جور متفاوتی که روزها و شبها هستند ، و این نوشتنهای تمام نشدنی ، و دوستی های ناب ، و کار کردن زیاد ، و حادثه ها .

دیدار ، کافه های کاسِل ، آرامش خانه ایفلی ، گفتنها و گفتن ها و گفتن های تمام نشدنی ، همه آن شهر کوچک و این جادوی دوستی و آرامش . همه اینها و دو روز آفتابی مهربان در آکسفرد و غرق شدن در کوچه های دالان وار شهری قدیمی بود که آنهمه خنده آمد و شادیهای دلنشین . آخر هفته ای بود در شهر خوب خاطره هایم . و چه آدمها که اگر نبودند ، زندگی جور دیگری می شد ، جوری خالی .

حالا هی نگفته پشت نگفته می ماند تا سر فرصت بگویی ، و فرصت هی نمی آید و همین قصه های همیشگی . فقط اینکه یادم بماند که شبها به روزها دوخته شده با کار ، و این یعنی یک اتفاق خوب . بعدتر هم کمی راه رفتن در درازنای شبهای این سپتامبری که رفت بی که بداند چه حلقه ها انداخت بر گوش کولی . در زندگی گاهی کافه کنار میدانچه راسل هست که وامی داردت برخی تصمیمها را با شات اسپرسو ، تلخ و قوی سربکشی یک نفس و از جات بلند شوی و راه بیفتی باز . گاهی پاییزهایی هست که یکهو می رسند ، انگار که یکی از پشت هلشان داده باشد به طرفت . گاهی کوچه تنگ منتهی به دپارتمان و دفتر کاری هست که چه همه آنجا نشستم و کار کردم . گاهی هولبورن هست و سحرگاهی بی خواب ، گاهی پل هست و رودخانه و شبهای مهتابی ، گاهی کتابفروشی های دست دوم و قدیمی دور و بر کاونت گاردن هست ، گاهی گفتن های تمام نشدنی با نَتی هست ، گاهی دیدن روری و انگس و اندی هست بعد از چهار سال ، گاهی دیدار دو دوست نازنین تهران هست که در این چهارراه دنیا توقفی دو روزه دارند ، گاهی اینهمه پاب هست که غروبها جلوشان غوغا می شود و هنوز وقت راه رفتن صدای قرچ قرچ کف چوبی شان را می شنوی .

در این میان خبرها هنوز می آیند و هنوز آدم - این موجود عجیب - می تواند هی از این دنیا به آن دنیا قل بخورد ، اخبار یکی را بخواند و به زبان آن یکی دیگری جواب همکارش را بدهد و نه حتی یک ثانیه از یکیشان کم بگذارد در همان لحظه .
نیویورک غوغا بود در روز اجلاس سران و باید از این فاصله تماشا می کردم دوستانم را که پرده انسانی سفیدی ساختند و هرچه بر این تابستان رفته بود را نمایش دادند و زیباتر از این نمی شد .. مشکاتیان نازنین هم رفت ، و در مراسمش باز مردم ، این مردم ِ یکجور دیگر ، چه مهربان بودند و چه شجاع . شفیعی کدکنی عزیز برای مشکاتیان شعری سروده این روزها ، فکر کردم فقط از کدکنی بر می آید که در چارچار ترک وطن -که چه سالها به آن تن نداده بود - بتواند اینطور بسراید و شعرش از شهرش خالی نشود ..

در این میان هم اول مهر آمد ، هم دانشکده ها باز شدند -و چه باز شدنی که پیشوازش پر بود از حمله به رشته های مربوط به آدمی و جامعه - و بیست و نه ساله شد حمله عراق به ایران . ۲۹ سال گذشت از آغاز جنگی که هرگز تمام نشد و در تن و جان و روان چه بسیارانی تا ابد ادامه خواهد داشت .

و پاییز در میان همه اینها آمد ، از پس تابستانی که زندگی هامان را برای همیشه عوض کرد ، و در یک لحظه کشدار و طولانی ، از بالای سر روزهای ناب ال اِس ای عبور کرد ، از کنار حادثه ها و دیدارها و گفتن ها آرام رد شد ، از لابلای شبهای مهتابی رودخانه تایمز گذشت ، و و بی محابا نشست در جان سحرگاهی در میدان ترافالگار .

و من هنوز در سفرم .

۳ اکتبر ۲۰۰۹

نشانه

2009-09-14T03:31:00.003-05:00

نشانه

شغالی اگر
ماه بلند را دشنام گفت
پیرانشان مگر
نجات از بیماری را

تجويزی اين‌چنين فرموده بودند.

فرزانه در خیال خودی را

لیک

که به تُندر
پارس مي‌کند

گمان مبر که به قانون بوعلی
حتی

جنون را
نشاني از اين آشکاره‌تر
به دست کرده باشند.

شاملو - ۱۳۵۲ - ابراهیم در آتش

...

2009-09-14T03:29:00.002-05:00

ما بی شماریم

تو دل با خویشتن داری چه دانی حال شیدایی

2009-09-09T18:06:00.002-05:00

همین چیزهاست . همین «آنات»» کوتاه ِ جادویی که میخکوبت کنند . همین که درسفر باشی و یکمرتبه آوای خروس زری پیرهن پری بیاید از یک جایی توی اینترنت .. کی می داند که «نوار قصه» چه چیز مهمی بود در کودکی های ما ؟ «سیاهی در بدر شد - فرشته ها دویدن - ستاره ها رو چیدن » .. و یک چیزی بپیچد توی سینه ات - و این زخم باز شود ، این زخم کهنه که یادت بیاورد که از دار و دیار و آنچه تو را معنی می دهد شاید فقط همین آواها مانده باشد و آن سرودها و آوازها و نغمه ها که جز خودت و آنها که فقط پنج سالی از تو کوچکتر و یا بزرگترند ، هیچ کس دیگری هرگز نخواهد فهمید . انگار دهه ای بود در تاریخ که زبانش و کلمه هاش و معناهاش و دردهاش و شادیهاش مخصوص خودش بود ..

«روباهه دمش درازه - حیله چی و حقه بازه .. تا چش به هم بذاری - می بینی که سر نداری .. » و شاملوی ، شاملوی بزرگ که پیش از هرکس به بچه ها فکر کرده بود ، به «دستان کوچک تو» ، به «نوزاد دشمنش» حتی .

و بعد آن جایی که آرام می خواند: ای ی ی خروس سحری ...

همین ها مانده شاید ، همین ها ، و امید . امید را به جوهر سبز می نویسیم امروزها .

به قول اخوان «این روح مجروح قبیله ماست ..»

...

از ترافالگار تا پیکادلی همینطور قدم زنان آوازی قدیمی را زمزمه می کنم . به تصادفی غریب ، گذشته ها به حال می آید . اصلا قرار بود این یکشنبه آرام سپتامبر پر شود از همه سوالها . و جواب همینجاست . با من . در من . روی چمنهای این پارک . یک چیزهایی باید در یک لحظه معلومی روشن شوند . زندگی یکهو به فیلمی می ماند که داری تماشاش می کنی . لبخندم از آن لبخندهایی ست که بی که بدانی می آید و پهن می شود روی صورتت و حالا حالا ها نمی رود . از آن لحظه های آرام که یک چیزهایی را می فهمی و چشمهات داغ می شود و یک حس عجیبی می آید توی جانت که بدانی باید اینهمه راه می آمدی تا بعد از مدتها از این لبخندها بزنی . از آنها که خودشان پهن می شوند روی صورتت بی که بدانی .

یک روزی نوشته بودم در نامه یازدهم پاییز که «لندن به عاشقی قدیمی می مانست - مثل دو دوست روبرو شدیم ..» ..

دیدن «نتی» دارد سنتی سالانه می شود ، باز همان رفقای سنت پیترزیم که شبهاش پر از چای ایرانی بود و شعرهای نرودا و آواز خواندنهای آنیا و رویاپردازی های تمام نشدنی . امسال چیزی فرق کرده . نتی شغلی دارد که دوستش ندارد ، اما رها کردنش هم دیوانگی ست یکجورهایی . می گوید ارکید دلم تنگ شده برای آن روح آزادی که داشتم . روی سنگفرشها راه می رویم ، همان قصه ها و همان حرفها و همان لذت بی باک شبانه زیر نور چراغهای میدان راسل راه رفتن و آنطوری که دستش را حلقه می کند دور بازوی راستم و با من راه می آید . حساب می کنم می بینم بیش از شش سال است دوستیم . یک چیزهایی هیچوقت عوض نمی شود . مثل من و او وقتی به هم می رسیم .

قصه قصه نوشته می شوی انگار . بر سنگفرش کوچه های تنگ اِل اِس ای ، می شودیک لحظه از آن لحظه های «ناگهان» پرت شود طرفت و یکجور شگفت زدگی عجیب بیاید و هیچ حرفی نتوانی بزنی جز اینکه ساکت بمانی تا زندگی به جای تو حرف بزند . اصلا نباید توی حرفش بپری پابرهنه . اصلا باید آهسته نجوا کنی و بگذاری زندگی حرفش را بزند . اصلا هیچ چیز نگو . فقط گوش کن . همین .

یادم رفته بود کافه نِرو و شبهای کاونت گاردن و فلیت استریت و آن کافه پشت سفارت را . یادم رفته بود دوستی هایی را که حادثه بودند اما ماندند و هستند تا یادم بیاید که یک روزی آن اواخر همینطوری الکی رفته بودم به اوپن دِی مدرسه بازرگانی آکسفرد . یادم رفته بود طنز خاص اِل را که آدم را روده بر می کند از خنده . یادم رفته بود توی دو ساعت ِ همینطوری معمولی راه رفتن می شود آنقدر خندید که از چشمهات اشک سرازیر شود . یادم رفته بود که با شیوا و تیم رفته بودیم مندرین یکبار . یادم رفته بود که از روز کارنوال ناتینگ هیل دو سال پیش تا امروز راه زیادی نیست . یادم رفته بود که روزی برای غول چراغ جادو سه آرزوی عجیب نامه کرده بودم . یادم رفته بود که نسیم شبهای بارانی سپتامبر بوی بارهنگ و اطلسی می دهد . یادم رفته بود که گاهی هنوز دلم می خواهد بروم توی زوما بنشینم و بنویسم . یادم رفته بود که اصلا فقط باید بنویسم . یادم رفته بود که می توانم . یادم رفته بود که توانسته ام یک زمانی چه همه شاد بوده باشم و باید اینها را یکی یادم می آورد . یادم رفته بود که چه آسان می شود هنوز حرف زد بی تلاش ، به زبان فرنگی حتی، اما متوجه نشد که این زبان من نیست از بس که همزبان هستی گاهی با آدمها . یادم رفته بود که آن جعبه چای تویینینگ باید هنوز توی کشوی میزم توی دپارتمان باشد . یادم رفته بود که هنوز می شود روی کاغذ نامه نوشت و روی پاکت تمبر چسباند و آن را انداخت توی صندوق پست چون هنوز هستند جاهایی که فکس ِ نامه را قبول نمی کنند . یادم رفته بود که باید بروم فلیت استریت یکروز آفتابی. یادم رفته بود که چه همه خندیده ام به یک جوکهایی . یادم رفته بود که آدم اصلا مهم است یک چیزهایی را یادش نرود . یادم رفته بود که گذشته گاهی همین دور و برهاست ، جایی نمی رود ، یکهو حتی روی سنگفرشهای کوچه های تنگ ال اس ای پرت می شود توی راهت . یکجور خوبی .

و این می شود یکی دو روز ِ سرشار پیش از اینکه هفته شروع شود و روزها تا شب پشت میز بنشینی و کار کنی و دو تا مقاله هم به لیست اینهمه کار ِ مانده ات اضافه شود تا آدرنالین به حد اعلایش برسد بلکه کاری از پیش برود . حالا یک چند هفته ای باید به اندازه تمام سال گذشته کار کنی در این فرصت تحقیقی . اما یک چیزهایی هست که گفتنی نیست . مثل این برگشتن و این ملاقات با دیروزها و این حادثه های عجیب و این حال ِ نوشتن .

یادم رفته بود که بایدی در کار نیست برای کار . حالا دیگر دلم می خواهد صبح تا شب بدوم و بنویسم و برگردم به آن خستگی های آخر شب و آن شبهای بیخوابی و بیدار نشستن ها . یادم رفته بود چه همه خستگی ناپذیر بودم ، چه سمج ، و چه می توانستم کوه را از جا بلند کنم اگر لازم بود .

چه همه حرف دارم و کلمه کم .

لندن یعنی جایی که دوستی ها پر رنگ اند و اتوبوسها قرمز و سنگفرش خیابانها پر از زمزمه ی رفتن .

و نامه پاییز در راه است .

سپتامبر ۲۰۰۹ - شهریور ۱۳۸۸

و من مسافرم ای بادهای همواره ..

2009-09-05T05:24:00.003-05:00

و یک دخترک از جنس حریر و بلور به جمع ما اضافه شده ، شکننده و زیبا و فرشته وار . برادرم پدر می شود ، زبانمان همان است که بود ، حتی از پس چهار سال دوری . باز می خنداندم ، با همان مرام و لوطی گری و محبتی که از همه متفاوتش می کند . به رسم قدیم ، قهوه ای می زنیم و گپی مثل آن روزها که در اتوبان چمران می راند با پنجره های باز . اینطوری ست که حریف زمان می شویم . انگار دیروز بوده ، فرقی نمی کند که دیداری نبوده به حضور ، همه ما در لحظه های زندگی هم حضوری داشته ایم که پاک نمی شود ، حتی با پسرک پنج ساله ای که تنها یکبار دیده بودمش و حالا انگار نه انگار که بار اول است با خاله اش رفیق می شود ، زبان می ریزد و از بغلم دور نمی شود. دوباره زیر یک سقف جمع می شویم . با خواهرهام یک کلمه کافی ست تا حس کنیم که انگار آخرین دیدارمان همین پریروز بوده ، همین دیروز ، در تهران ، در خانه خواهرهام ، در اتاق خودم ، در حیاط خانه مان . آریانا را که در آغوش می گیرم ، همه چیز جور دیگری می شود . آرامش می آید ، و نسیمی از آسمانها ، در آن چشمان درشت و زیبای آرام ، آینده را می بینم که جاری ست . چه حرفهاست که باید بگویمش ، چه رازها ، چه قصه ها .. .. همه آنچه بر این روزهامان می رود ، برای فردای تو بود ، برای دستان کوچک تو ، برای فرداهای نو ، برای تو .

هی در سرم می چرخد صدای شاملو ..

« نه به خاطر آفتاب نه به خاطر حماسه
به خاطر سايه ی بام کوچک اش
به خاطر ترانه يی
کوچک تر از دست های تو

نه به خاطر جنگل ها نه به خاطر دريا
به خاطر يک برگ
به خاطر يک قطره
روشن تر از چشم های تو

نه به خاطر ديوارها ــ به خاطر يک چپر
نه به خاطر همه انسان ها ــ به خاطر نوزاد دشمن اش شايد
نه به خاطر دنيا ــ به خاطر خانه ی تو
به خاطر يقين کوچک ات
که انسان دنيايی است

به خاطر آرزوی يک لحظه ی من که پيش تو باشم
به خاطر دست های کوچک ات در دست های بزرگ من
و لب های بزرگ من
بر گونه های بی گناه تو

به خاطر پرستويی در باد، هنگامی که تو هلهله می کنی
به خاطر شبنمی بر برگ، هنگامی که تو خفته ای
به خاطر يک لبخند
هنگامی که مرا در کنار خود ببينی

به خاطر يک سرود
به خاطر يک قصه در سردترين شب ها تاريک ترين شب ها
به خاطر عروسک های تو، نه به خاطر انسان های بزرگ
به خاطر سنگ فرشی که مرا به تو می رساند، نه به خاطر شاه راه های دوردست

به خاطر ناودان، هنگامی که می بارد
به خاطر کندوها و زنبورهای کوچک
به خاطر جار سپيد ابر در آسمان بزرگ آرام

به خاطر تو
به خاطر هر چيز کوچک هر چيز پاک برخاک افتادند
به يادآر
عموهای ات را می گويم
از مرتضا سخن می گويم

احمد شاملو»

...

در این میانه خانه در تلاطم هنوز . معترفین اعتراف می کنند به نکرده ها . در تماشای تصویرها دردی ست که تمامی ندارد . جشنواره فیلم مونترال سبز می شود . وبلاگ بلاگری از زندان نوشته می شود ، می خوانی و هم خنده می آید و هم گریه. چهره ساکت و پر از حرف روزنامه نگار جوان در لباس بی قواره زندان یادمان می اندازد که فصل سکوت قلم همیشه پایانی داشته ، دارد ، حتما دارد . گفتنی زیاد است و فرصت کم ...

تد کندی هم رفت . فصلی از تاریخ ینگه دنیا - با آن گره ابدی اش به شهر بوستون - تمام می شود . مراسم را زنده تماشا می کنم . خطابه اوباما و پسر بزرگ کندی پر است از «همین چیزهای ساده » و ماندگار ، همین یادی که می ماند از «بها دادن» به آدمهای دیگر . همین نقشهای کوچک که آدمها یادشان خواهد ماند ، نه نامها و نشانها و عنوانها و پیروزیهای حقیر ، که همین لحظه های کوچک ِ معمولی ِ زیبا که اصل زندگی هستند . پر از یادآورد اینکه هیچ آدمی کامل نیست ، اما «خرم آن نغمه که مردم بسپارند به یاد...»

«هنوز در سفرم ..»‌

اوت ۲۰۰۹ - شهریور ۱۳۸۸

به قول خودت «یاهو» آقا جلال ...

2009-08-02T20:07:00.003-05:00

با تاخیر
---------

اسماعیل فصیح هم رفت ، درست در روزهایی که ثریاش دارد از اغما بیرون می آید. بی صدا مرد ، در بیمارستان شرکت نفت ، همانطوری که بی ادعا مانده بود همه این سالها ، و وفادار به شرکت نفت نازنین و پر خاطره ، تا مرگش هم رندانه باشد و جاری همانجوری که جلال بود و بودنش همه سختی ها را به شوخی می گرفت .
خواندن فصیح از آن حادثه های نوجوانی بود. با «دل کور» اش قد میکشیدی در رویای درخونگاه و سنگلج و طهرونی که دیگر نبود. با زمستان ۶۲ اش به سوگ آبادانی مینشستی که در جنگ می سوخت . «داستان جاوید» را یادم هست یک نفس خواندم در تابستانی کشدار و تا مدتها نفس در سینه ام حبس مانده بود از رنج جاوید . «ثریا در اغما» ش قصه اغمای سرزمینی بود که جلال با صداقتی بی هیاهو نگرانش بود . کلیشه هاش با همه کلیشگی دوست داشتنی بودند ، دست کم در آن نوجوانی ها ، می شد عاشق جلال آریان قصه هاش شد که به عشق شرکت نفت ، از امریکای دلربای آن سالها دل کنده بود. نه کینه ای داشت ، نه تعصبی، نه ادعایی ، عاشق پیشه بود و شوخ طبع و خوش مشرب . گاهی بی خیالی ش روی اعصاب آدم می رفت ، گاهی هم نمی فهمیدی راست می گفت یا نه . واقعی بود . بلد بود هم بخندد هم گریه کند . داستانهای فصیح شاید شاهکار ادبی نبودند، اما آدمهاش با آدم می ماندند. به طرز غریبی واقعی بودند و زنده، انگار که یک زمانی می شناختی شان و باهاشان خاطره داری ، به همین سادگی. فصیح به من یاد داد که تاثیرگذاری و ارزش ادبی دو مقوله متفاوتند .... ا

روحش شاد

زین تغابن که خزف می شکند بازارش

2009-07-21T13:59:00.008-05:00

با کمی تاخیر ..
----------------

توی اتوبان چمران می راندم با پنجره های باز ، باران به شیشه ماشین می کوبید و صدای شاعر توی ماشین می پیچید :‌
«پرنده ! هی پرنده بی پروا !
در پی این فوج گمشده
بر مِِه آشیانه مساز
من ساختم
باد آمد و همه رویاها را با خود برد...»‌

سالهای تهران بود . داشتم می فهمیدم که زندگی تئوری نبود ، فرمول نداشت . باید با کله توش شیرجه می رفتی تا واقعا زندگی اش کرده باشی . خطر داشت . اما ارزش داشت . این را آن روزها یاد گرفتم . که زندگی را نمی شود فکر کرد و محاسبه کرد . باید حس کرد . باید لمس کرد . گاهی درد هم دارد . اما بهتراز زندگی نکردن است . بهتر است از اینکه از ترس درد اصلا زندگی نکنی . راهی نشوی . پا به ساحل بگذاری اما مواظب باشی خیس نشوی .

«بر مِه آشیانه ساختن» اما ، یعنی آدمیزاد هنوز زنده است . خطاست؟ نمی دانم . بیشتر امید است . یعنی امید اینکه یک جایی ، یک آسمانی هست که ارزش بال زدن دارد .

پرنده هی پرنده بی پروا ... نشسته ام کنار کولی . کولی که از من دلگیر است . حرمتش را از من طلب دارد . خنده اش را . لیاقتش را وقتی که به قول فروغ ، انکار من از صبوری روحم وسیع تر شده بود. یک آن کولی را به شهر کشاندم و تنهاش گذاشتم توی خیابانی اشتباهی ، جاش نبود ، هی دلش گرفت و هی من نشنیدمش. باید هواش را می داشتم ، باید می دانستم از من بهتر می داند . انکار چیز غریبی ست . آدم گاهی انکار می کند ، از بس که می خواهد باور نکند، از بس که بعضی واقعیتها تعریف نشده ست توی دنیای آدم ، از بس که ناممکن می نماید. می بیند و نمی بیند . یاد دکتر عشایری نازنین به خیر با آن جمله معروفش که «گاهی توانستن در نخواستن است »‌.

نه مگر که ایران درودی نوشته بود «برخی درها می باید بسته بمانند . برخی رازها را نمی باید گشود . آنان که می باید بدانند، دانسته اند و آنان که می خواهند بدانند، راه دانستن را خواهند یافت». پرنده هی پرنده بی پروا .. جور سومی هم بود ، هستند آنانی که اصلا نبودن ِ چیزی برای دانستن را خوش تر می دارند ، در آرامی ِ برکه امن ترند تا در حرکت ِ دریا . برکه که موجی نمی دهد و حرکتی نمی آفریند ، اما آسان است و ساده و کوچک. می توانی کنار برکه بایستی و با تحسین به عکس خودت در آب خیره شوی و مرکز و معیار دنیایت بمانی بی هیچ نیازی به روییدن . اما غمگین است دیدن و باور کردن این جور سوم از زندگی .

پرنده هی پرنده بی پروا ..
یک وقتهایی آدم برمیگردد و می بیند انگار دیروز توی خواب راه می رفته ، خودش نبوده ، کمتر از خودش بوده ، بها داده به بهانه های بی بها. بعد ناگهان همه چیز به طرز غریبی واضح می شود . حجاب انکار از پیش چشم های آدم کنار می رود ، رنگ واقعی چیزها را می بیند و حیرت می کند از خودش که همه این رنگها را دیده بود و خودش را به ندیدن زده بود ... در یک آن ، در یک تصویر کوتاه -در یک دقیقه وسیع که می شود نشست پشت پنجره اتاقی در طبقه پنجم ، و با فاصله نگاه کرد به واقعیت - همه چیز واضح می شود . ناگهان رنگهای واقعی را می بینی که نمی خواستی ببینی . کوچک می شود تصویری که فقط تو خواسته بودی آن را بزرگتر از اندازه خودش ببینی . همین . انکار را زمین می گذاری ، پشت در، و در را روش می بندی .

فصلی از این دست تمام می شود در این ژولای شرجی ، جایش را نفس تازه می گیرد . نفس تازه کولی ... ا

چند روزی ...

2009-07-10T11:50:00.002-05:00

هجده تیر آمد و ده ساله شد . یک ماه می شود کم کم ، از آن شبی که بی قرارتر شدیم و دل نگران تر از پیش ، هربار که تیری شلیک شد و زخمی به تن جوانی نشست و درهای خوابگاهی باز شکسته شد . گاهی بی تاب و گاهی صبوریم ، اما بیش از همه خشمگین و کلافه از اینهمه که بر همسالان ما می رود ، آنهایی که با ما پشت یک نیمکت نشسته بودند روزی ، برخی مان رفتیم و برخی مان ماندیم . آن روزها هیچکدام نه قرار بود شهید بشویم نه معترض . شهید خاطره بود و معترض دور از تصور . اما شدیم ، شدند .
از حرفهای کلی خسته ام . از حرفهایی که حرف اند ، موثر نیستند ، و در غربت گقتنشان آسان است . از جوگیری و تب گیری می ترسم ، از اینکه از یکجایی یادمان برود که همه این دعواها سر حق آدمهاست برای اختلاف نظر داشتن . این چیزها را گاهی یادمان می رود . یادمان می رود که در این روزهای حساس همه مان یک دغدغه داریم ، که با اینحال حق داریم گاهی مثل هم فکر نکنیم -درست یا غلط . که زشت است در این روزها انگشت به سمت هم گرفتن یا صف کشی کردن و غیر خودی ساختن . اینطوری ست که درجا می زنیم ، درجا می زنیم در «ایگو» ها . حیف . خندیدن به دعواهای آنهایی که با پرچم شیر و خورشید اینور و آنور می روند آسان است ، اما مهم و سخت ، مثل آنها نشدن است .

دیروز نویسنده قصه های خوب برای بچه های خوب هم رفت . آذریزدی کسی که بی سر و صدا در زندگی همه ما حضور داشت و تاثیر گذاشت . بچه های خوب بزرگ شدند ، متاسفانه یا خوشبختانه . خیلی زود ، خیلی دیر .

...

گفتنی صائب تبریزی ،

نیست بیرون زتو مقصود ، تکاپو بگذار
چند روزی سر خود بر سر زانو بگذار ...

شب تاریک و بیم موج و گردابی چنین حایل...

2009-06-24T18:28:00.003-05:00

"With a new Language
That has the music of water,
and the message of fire
I light the coming age..."

Nizar Qabbani

گر بدين سان زيست بايد پست
من چه بي شرمم اگر فانوس عمرم را به رسوائي نياويزم
بر بلند كاج خشك كوچه بن بست
گر بدين سان زيست بايد پاك
من چه ناپاكم اگر ننشانم از ايمان خود، چون كوه
يادگاري جاودانه بر تراز بي بقاي خاك
...
شاملو

سیاووشانی ست ...

2009-06-18T18:18:00.006-05:00

...

توی سینه ش جان جان جان
یه جنگل ستاره داره ..

باز درهای آن خوابگاه شکسته شد . و سیاهپوشان ِ بی شمار . و نگاههای منتظر به امید خبر ، که خوب نیست و خوب هست . که خشم است و امید . و سوگ . و سوگ که در طول تاریخ ما همیشه آغازگر و ادامه دهنده اعتراض بوده . و سوگ . و سوگ که در تار و پود ملتی می دود و نقش استمرار می زند . و ما . و انتظار . و کابوسهای تازه . و این حس لعنتی که زمان و مکانت را گم کرده ای انگار . و تکنولوژی ، که به عمیق ترین زخمهامان دارد مرهم می گذارد با تمام بی جانی اش .

و فردوسی که بگوید :‌ به سوگ سیاوش همی جوشد آب - کند چرخ نفرین بر افراسیاب

باز درهای آن خوابگاه شکسته شد تا یاد آن تیرماه لعنتی بیفتم ، و آن چشمهای پر از خون و پاهای شکسته . و کابوس . و پراکنده گفتن از بس که خاطره در خاطره می آمیزد ، و در حال می آمیزد . و در من . و در ما . و در بی سرزمینی هامان . و این امید ِِِ نامیرا که نمی میرد . و سکوتی که از فریاد طوفانی تر است ...

هوای سرودهای دور است این هوای ابری . و آسمان که با ما می گرید اینجا . دلم هوای یار دبستانی خواندن می کند . و هی می چرخد آن صداها توی سرم .. همراه شو عزیز . ما که همراه هم حتی نیستیم . هی این انتظار می ماند و یاد و یاد و یاد . و کولی که سر به کوه گذاشته دیگر ، بی طاقت این لحظه ها و بی طاقت ِ روزها و شبهای سرگردانی خودش هم . همه چیز با هم می آمیزد تا کولی هم زیر باران من را بگذارد و برود آن دورها تا بفهمم که تنهاست ، که بی تابم کند و آسمان ببارد و هیچ صدایی نیاید الا صدای شر شر باران که تا بشکنی اش زیر لب می خوانی «توی سینه ش جان جان جان ...» . و تا می خوانی بغض می آید که یادت بیفتد به سیاووشانی* که تمامی ندارد . یکبار نوشته بودی «سیاووشانی ست این روزها خانم دانشور..» . خانم دانشور الان کجاست ؟ کاش بیاید و امتداد آن هواهای معنوی را که سالها پیش در چهره ها و چشمها دیده بود و به آن امید داشت ببیند.. کاش می گفتید خانم دانشور -که هنوز هم عاشق قلم و صلابتتان هستم - که حالا چه باید کرد ، که «هستی» و «مراد»** قصه تان را کشتند ، به همین سادگی . و شما که ساعدی را و شاملو را بدبین می دانستید در آن روزها از آن رو که چشم انتظار کرامتی نبودند ، به نسل من که دچار این به قول شما «حیرانی عارفانه» بود بگویید -دست کم یکبار- که این بار باید معجزه از خودشان شروع شود ، که نفس ِ آگاهی شان والاترین کرامتهاست . سیاووشانی ست ، و ما گذشته ایم از آن بیست سالگی ها که می شد در آن عاشق «سلیم»** قصه شما شد با آن رمزگونگی ها . برای ما اسب «یوسف»*** را زین کنید که سوشونی ست در سینه هامان.. هوا هوای آن آواهاست ، «شب است و چهره میهن سیاهه» . و «سراومد زمستون» ، و این باران بی امان که هرچه می بارد سوگ را نمی شوید .. و صدای لرزان کسرایی که «باور» بخواند:‌

باور نمی کند دل من مرگ خویش را
نه نه من این یقین را باور نمی کنم
تا همدم من است نفسهای زندگی
من با خیال مرگ دمی سر نمی کنم

آخر چگونه گل خس و خاشاک می شود؟
آخر چگونه اینهمه رویاهای نونهال
نگشوده پر هنوز
ننشسته بر بهار
می پژمرد به جان من و خاک می شود؟

در من چه وعده هاست
در من چه هجرهاست
در من چه دستها به دعا مانده روز و شب
اینها چه می شود ...

...
در کاوش پیاپی لبها و دستهاست
کاین نقش آدمی
بر لوحه زمان جاوید می شود

این ذره ذره گرمی خاموش وار ما
یک روزبی گمان
سر می کشد به جایی و خورشید می شود

تا دوست داری ام
تا دوست دارمت
تا اشک ما به گونه هم می چکد به مهر
تا هست در زمانه یکی جان دوستدار
کی مرگ می تواند
نام مرا بروبد
از یاد روزگار

بسیار گل که از کف من برده است باد
اما من غمین
گلهای یاد کس را پرپر نمی کنم
من مرگ هیچ عزیزی را
باور نمی کنم

می ریزد عاقبت یک روز برگ من
یک روز چشم من هم در خواب می شود
زین خواب چشم هیچ کسی را گزیر نیست

اما درون باغ
همواره عطر «باور» من
در هوا پر است ...

* رجوع به رمان سووشون خانم سیمین دانشور
**شخصیتهای رمان جزیره سرگردانی - سیمین دانشور
*** شخصیت رمان بی مانند سووشون - سیمین دانشور

خانه ام آتش گرفته ست آتشی جانسوز ...

2009-06-15T14:12:00.001-05:00

«ظلم ظالم - جور صیاد - آشیانم - داده بر باد - ای خدا ، ای فلک ، ای طبیعت - شام تاریک ما را سحر کن ..»

بی کلمه مانده ام - بی کلمه . برای حجم این بهتی که هی اشک می شود و هی خشم . مدام یاد التهابی می افتم که توی صدای اخوان است وقتی می خواند :
«خانه ام آتش گرفته ست - آتشی جانسوز...» .

رای ها را به صندوق انداختیم ، انگار که به رودخانه چارلز انداخته باشیم . و اتفاق افتاد . آنطوری که نباید . بعد بهتمان را و حیرتمان را باهم به بغض نشستیم . هی می گویند صحنه خیابانها شبیه آن صحنه هایی ست که یک عمر از روزهای انقلاب نشانمان دادند . اما ما می دانیم که این انقلاب نیست . یکی می گوید کودتا ، یکی می گوید بازی . می گویم این «چیز» همه اینهاست و هیچکدام اینها نیست . به قول مولانا «آن چیز دیگر است» . چیزی که تنها در این گره بی مانند زمانی و مکانی خودش تعریف شده : در بغض ، در به ستوه آمدن ، در فریاد وامصیبتای نسلی که بی گناه به ورطه این گرداب آفتاد . «چیز» ی است که باید بغض حرف زور را بشناسی تا بفهمی . چیزی که کاش ، کاش به خون نکشد . ترسم این است که ختم شود به سکوتی سًربی تر ، سنگین تر ، پر از هراس تر . اینجا می نشینیم و جز این نگاههای نگران و این ویدیو های کوتاه چیزی نداریم که قسمت کنیم . دلم می رود تا کوی دانشگاه که پستخانه اش انگار به آتش نشسته ، به میدان ونک که دخترکی توش جیغ می زند «نزن !» ، به خوابگاه دانشگاه شیراز که می گویند در محاصره است ، به مشهد ، به تبریز ، و یادم می افتد به همه «این مباد آن باد» های به حسرت نشسته .. قرنی گذشت و هنوز می شود خواند با ملک الشعرا «ظلم ظالم - جور صیاد - آشیانم - داده بر باد - ای خدا ، ای فلک ، ای طبیعت - شام تاریک ما را سحر کن ..» ای خدا ، ای فلک ، انگار زمان بر این دیار قصد گذشتن ندارد ، یا اگر دارد تنها رو به عقب می تازد . همان ذره ذره هایی را هم که ملک الشعرا و مصدق و صدها عاشق آزادی به چنگ و دندان جمع کرده بودند ، یکجا باختیم . بار اول نیست ، این را می دانیم . اما این بار ، باختیم نه آنجوری که من و نسل من عادت دارد به باختن ذره ذره و تدریجی و جزیی از زندگی و جوانی ، بلکه این بار به یکباره ، ناگهانی ، به ضرب باتوم و سیلی ، به بهت ، ختم کلام .
کاش ملک الشعرا بود و دماوند را جور دیگری می سرود امروز: جوری که بغرد و بغضش جاری شود و اینهمه پلیدی را بشوید .. ای دیو سپید پای در بند ، ای گنبد گیتی ای دماوند .. کاش من صبر تو را داشتم .

یک جایی دارند الله اکبر می گویند ، از همانها که نیمه شبها روی پشت بام خانه ها می گفتند سی سال پیش ، از همانها که قرار بود «آزادی» را از آن دورها آزاد کند . و نکرد . یک جایی دارند می خوانند «قسم به اسم آزادی - به لحظه ای که جان دادی» ، و هی اشک می آید و هی قورتش می دهی و می دانی که وقت اشک نیست ، وقت فریاد است . روی تمام این صحنه هایی که هی با چشم تر می بینیم ، سرودهای قدیمی هم نشسته .. سرودهای انقلابی ، برادر غرق خونه -برادر کاکلش آتشفشونه - سرودهای آشنا ، پر از «آزادی» و «استقلال» و «آینده» و «بر پا خاستن». اینجا نشسته ای و از خودت شرمت می آید که هیچ کاری از دستت بر نمی آید ، هیچ کاری مگر اعتراض به آنچه دارد بر مردمی می رود با صدای بلند ، و مگر این جمع شدن های همزمان توی شهرهای دنیا که بلکه این «جهانیان» دلسوز بفهند و این رسانه های «بی طرفشان» لطف کنند و این لحظه تاریخی را درست گزارش کنند بلکه صدایی به جایی برسد .. آزادی ، آزادی ، یادت هست نوشته بودم به ستاره سهیل می مانی ؟؟ «هرشب بگرایم به یمن تا تو برآیی - زیرا که سهیلی و سهیل از یمن آید ...» ، آخر می آیی ؟ نمی آیی ؟ تا کی ؟ تا چند ؟

اخوان می خواند:

«خفته اند این مهربان همسایگانم شاد در بستر
صبح از من مانده بر جا مشت خاکستر

وای آیا هیچ سر بر می کنند از خواب
مهربان همسایگانم از پی امداد؟
سوزدم این آتش بیدادگر بنیاد
می کنم فریاد ، ای فریاد ، ای فریاد...

تهران دور است و نزدیک . یوتیوب و فیس بوک تهران را می آورند اینجا . من را می برد به تهران . رفته ام تا میدان هفت تیر آنجا که تیری شلیک شد و یکی داد زد «نصر من الله و فتح قریب - مرگ بر این دولت مردم فریب» . نگرانم . نگران ِ همه آنچه پشت سر دارم اما هیچوقت نتوانستم ترکشان کنم . آدمها ، آدمهای صبور صبور صبور ... نگرانم ، نگران فردایی که مبادا ترسناکتر از این باشد که فکرش را کرده باشیم ، و خدا نکند خون آلود . از فردا می ترسم و از سویی بی تاب فردا هستم . دولتمردی را حبس خانگی کرده اند ، گفته می شود با یک بلندگوی دستی به مردم پیامش را فرستاده، ، به مردم ، یعنی به هم بندانش . نه مگر که ملتی در حبس خانگی ست ؟ درها بسته اند ، موبایلها قطع ، اینترنت مخدوش ، رسانه ها در انحصار ، و انتقال ماوقع تا جایی که می شود دشوار، و این شور و شیدایی تا کجاست که هنوز ویدیو می آید از موبایلی ، از گوشه ای ، تا بگوید که تا کجا مگر می شود پنجره ها را بست ؟ حبس خانگی . ملتی در حبس خانگی .

فردا دور است و نزدیک . مثل تهران عزیز . یادم می افتد به نامه مرتضی کیوان به کسرایی «سیاوش جان ، ما را از این لَختی و بی برگ و باری نجات باید داد . وطن ما نه تهران است نه بابلسر . هم این دو شهر است هم خارک هم فلک الافلاک و هم سایر زندان ها ...» . این روزها زندگی پر شده از کلمه هایی عجیب: دروغ ، چیز ، آمار دروغ ، شعبده بازی ، کودتا ، آزادی ، تقلب ، انتظار . نتایج نا شمرده آرا که اعلام شد ، اشک آمد ، ترسیدم . ترسیده ام ، از ممکن نمودن همه آن چیزهایی که دست کم آرزو کرده بودیم ناممکن باشد .

و این یادداشت ناتمام است

غروب شنبه ۲۳ خرداد ۱۳۸۸

برای من ، برای تو ، برای فرداهای نو ...

2009-06-04T17:36:00.006-05:00

برای من ، برای تو .. برای فرداهای نو
برای کودکان آینده
برای امثال خودت و بنده
برای این سرزمین زیبا ..
برای اعصابی سالم تر
برای حال و احوالات بهتر
برای آقای راننده
معلم و نویسنده
برای ستاره های روی پرونده
برا امثال من خواننده ..

در جواب بی تای عزیز که از مبتلا شدن گفته بود ..

«عزیزم . این مبتلا شدن نیست . این زنده بودن است و احساس مسوولیت . تا کی تئوری توطئه - تو بخوان تنبلی ؟ مبتلا باش چون این حق توست بی تا . حقی که تو اگر نخواهی آن دیگری دارد به تاراج می برد ، درست مثل همه آن چیزهایی که چهارسال به تاراج رفت . یک روزنه هم یک روزنه است در عمر کوتاه آدمیزاد .

هیچوقت نگو هرگز . هرگز موزی ست . بر می گردد - در زمانی دیگر و جایی دیگر . وقتی که تو دیگر در آن جای قبلی نیستی...»ا

این روزها خیره ایم و دل نگران تغییر . تغییر ، که این روزها بی تابش شده ایم . منتظریم ، به رسم عاشق های خسته و چشم به در ، به همان بیتابی عاشق ها . اما دیگر نه منتظر معجزه ، که معجزه ماییم و من و تو و تک تک آنها که می دانند و می خوانند «همراه شو عزیز .. تنها نمان به درد - کاین درد مشترک - هرگز جدا جدا - درمان نمی شود ... » ا.

هی شاملو و هی این ویدیوهای آن تک تک ها که بسیارند از پراگ و لندن و بوستون و ناکجاهای با نام و بی نام ، این بار می دانیم ، می دانیم که «من اگر ما نشوم - تنهایم - تو اگر ما نشوی - خویشتنی .. » یادش شاد حمید مصدق شاعر که نماند و ندید برای وکالت اهل قلمی بی شمار و در بند ، دهها وکیل شاعر این روزها کم است

نه مگر که انسان ، دشواری وظیفه بود ، نبود ؟‌ آخر همه این روزها و شبها به یکجا می رسد :‌ «امید» که باشد ، تغییر دیگر رویایی دور نیست . این را می شود توی چشمها دید ، توی چشمها و دستها که حلقه می شوند وقت خواندن یار دبستانی . کم چیزی نیست . آدمها همانقدر که تغییر را می خواهند ، تشنه امید هم هستند . سرنوشت ملتها را «امید» می تواند زیر و رو کند . حالا تو حتی بخوان «امید بیهوده» ، که نیست ، هم عقل و هم دل می گویند که بیهوده نیست . اما گیریم باشد هم ، از بی امیدی بهتر است و از وادادن و از بریدن ، نیست ؟

و همیشه ، هرجا ، هر زمان ، تا شاملو هست دیگر از انسان چه باید گفت که او نگفته باشد ؟‌

========

کاشکی کاشکی - داوری داوری داوری - در کار در کار در کار ..»

اما داوری آن سوی در نشسته است، بي ردای شوم ِ قاضيان.
ذاتش درايت و انصاف
هيئتش زمان. ــ

شادمانه و شاکر.
از بيرون به درون آمدم:
از منظر
به نظّاره به ناظر. ـ ...

من به هيئت ِ «ما» زاده شدم
به هیئت ِ پُرشکوه ِ انسان

تا غرور ِ کوه را دريابم و هيبت ِ دريا را بشنوم
و جهان را به قدر ِ همت و فرصت ِ
خويش معنا دهم

که کارستاني ازايندست
از توان ِ درخت و پرنده و صخره و آبشار
بيرون است.

انسان زاده شدن تجسّد ِ وظيفه بود:

توان ِ دوست داشتن و دوست داشته شدن
توان ِ شنفتن
توان ِ ديدن و گفتن
توان ِ اندُهگين و شادمان شدن
توان ِ خنديدن به وسعت ِ دل،
توان گريستن از سُويدای جان
توان ِ گردن به غرور برافراشتن
در ارتفاع ِ شُکوهناک ِ فروتني
توان ِ جليل ِ به دوش بردن ِ بار ِ امانت
و توان ِ غمناک ِ تحمل ِ تنهايي
تنهايي
تنهايي
تنهايي عريان.

انسان
دشواری وظيفه است»

...

شاملو

تا یادم بماند ..

2009-04-27T14:22:00.002-05:00

بیژن ترقی هم رفت ، در سکوت نشکسته به ترانه هایش که روح جمعی ما را عمری ترانه باران کرد . تابستان بوستون هم آمد ، با سوال و سکوت و سودا . هارد کامپیوترم مرد ، بی برگشت ، و کلی از اطلاعات تزم با آن رفت تا یادم بیاورد به میرایی و ناماندگاری چیزهایی که بی که بدانیم اینقدر بهشان وابسته ایم . «ساعدی از زبان ساعدی» را خواندم تا تکرار و تسلسل دغدغه های آدمی به یادم بیاید ، و قدرت روانی ِ سرسپردگی را . خاطرات کسانی را می خوانم که حالا آنقدر صداقت دارند که دگمای دیروزشان را -فرقی نمی کند از چه جنسی- زیر سوال ببرند ، به قیمت رنج . رو در رو می شوم با اینهمه ذهن پراکنده ، در کارم ، در زندگی ام ، تا یادم بیاید به راههایی که رفته ام و می روم ، به تعصبهایی که گاهی داشته ام و دیگر تابشان را ندارم ، و هی می گویم «به حال خویش مبادا دمی رها کنی ام» . تعصب در هر چیزی خامی است ، این را همیشه آقای باقری سر کلاسها می گفت . تعصب کور است . تعصب می ترساندم ، آنجایی که راه سوال را ببندد ، سوال را پاک کند ، راه را تعریف کند و حجم هزار زندگی نزیسته را از آدم بگیرد . اینها را یادم آمده به بهانه هایی گوناگون ، و هی می خوانم و هی قصه پشت قصه می گویدم که چقدر نمی دانم . به شک هایم امروز بیش از پیش احترام می گذارم ، با همه ترسناکی شان . «حضوری باید »‌ را مدتها پیش نوشته بودم . و یادم می افتد به فروغ «از آینه بپرس نام نجات دهنده ات را» .. از آینه بپرس ... از «آینه» بپرس نام نجات دهنده ات را.

آدمیزاد تنهاست ، و نامطلق . و نیاز هزارها سوال با اوست . آدم کنجکاو سرک می کشد به راهها ، دنبال جواب ، دنبال آرامش ، و این خوب است. گاهی اما جواب این است که هیچ جوابی در کار نیست ، خبری نیست اصلا . «مقصد کجاست ؟ - من پرسیدم - او گفت : راه - مقصد همین تلاش قدمهای ماست - گیرم به اشتباه » . جواب گاهی خود خود سوال است ، شک است ، بی تابی است . هرکس ادعا کرد همه جوابها را دارد ، هرکس و هرچیز که گفت همه جوابهات پیش من است ، می ترساندم . چون راه سوال را می بندد ، و نه فقط آن ، چون در ذهن ناخودآگاهم من را آدمی می کند مغرور به قطعیت ِ جواب ، آدمی که به آدمها از بالا نگاه می کند ، و مکث نمی کند به شنیدن ِ آدمها -گاهی در کلام رهگذری ، آشنای تازه ای ، دوستی ، غریبه ای ، کتابها کتاب جواب هست - نیست ؟ اینهاست که «دانای کل» و «راه نجاتها» ها می ترسانندم ، به تاریخ نگاه می کنم . می ترساندم چون سوال و چالش و آدمیزادی ِ آدم را کوچک می شمارند ، می گذارد به حساب اینکه تو فهم ِ فهمیدن نداری . راه فکر را می بنندند و زندگی را به تو دیکته می کنند و تو دیکته را می نویسی ، چون آرمانگرایی و نیتت همه خوب است و والا ، همانطور که ساعدی بود ، و چه گوارا بود ، و «رهبر» ها بودند ، یا دست کم قرار بود باشند . «ایسم» ها آدم دیگری می کنندت ، یک آدمی که دیگر منبع جوابها را پیدا کرده ، و دیگر به هیچ تعاملی نیاز ندارد ، آدمها برات کوچک می شوند ، کم می شوند ، ناخودآگاه کوچک می بینیشان ، حتی اگر متواضع ترین آدم ِ زمین باشی به کلام . من دلم می خواهد در نادانی بمیرم تا در این غرور . بعد یکمرتبه چشم باز می کنی و می بینی خیلی چیزهای توی راه پشت سر را ندیده ای ، از کنارشان گذشته ای و فکر کرده ای که مهم نیستند یا غلط اند ، که اصل چیز دیگری ست . چند بار هرکدام از ما این حال را داشته ایم ؟ و مگر چقدر است عمر آدم؟ چقدر تاریخ قصه دارد از من و مایی که ذهنمان را سپردیم به تشکیلات ِ خاکسپاری «سوال» ؟ «چرا» حرف تازه ای نیست اگر به تاریخ نگاه کنیم ، اما پاسخ ها هرگز از «دانایان دانند» و «اول وفاداری ات را ثابت کن» و «دلیلهای منطقی چرت اند» و «هدف وسیله را توجیه می کند» فراتر نرفته اند ، فرقی نمی کند این حرف را فیدل کاسترو بزند یا کشیش مورمون ها . ذهن سر سپرده هرچیزی را توجیه می کند ، حتی کشتن آدمی دیگر را . گاهی حتی هرچه هوشمندتر باشی ، بدتر است چون دلت قرص است که تو حواست جمع است ، اما ذهن ناخودآگاه این حرفها حالی ش نیست: ساعدی - ساعدی نازنین و باهوش و عاشق - خودش می نویسد که دچار یک «هیستریای کولکتیو و جمعی» بودیم ، بودند . راه رستگاری را پیدا کرده بودند . برای ساعدی حتی ، حالا در نگاه به عقب است که می شود از پس سالها این را دید. چرا ما تاریخ نمی خوانیم ، اینقدر عامدانه و مصرانه نمی خوانیم که انگار - و شاید اصلا همین است - نمی خواهیم چیزی را بخوانیم و بشنویم که دوست نداریم .

خبری نیست . برای من راز بزرگی در کار نیست . راز بزرگ برای من تاریخ است ، و قصه آدمها -تک تک آدمها- که در آن هیچ چیزی مطلق نیست . توی همین دنیای دیوانه ، توی همین اتفاقات ریز و درشت ، توی همین ناهمواریهاست که آدم «حضور» -حضور واقعی را - قرار است پیدا کند . از آینه بپرس - نام نجات دهنده ات را ...

این شعر قدیمی ست ، اما امروز هی توی سرم می چرخد..

حضور

بی قرار تا گذر کنی از تلاطم ِ تن

تا لختی تاملی در انديشه اين آمدشدنهای پی در پی

تا نگاهی از سر ِ چرايی بر گذشته پر شتاب

تا مگر دمی طرحی از سوال

تا مگر دمی - هرچند بی جواب ..

دير می شود

آنسان که دير آمده بودی و دير می شوی

آنگونه وقت گم کرده که نه حتی اين تن ِ آشنا

ديگر شبيه خودت نيست

اما گريه در پستوی تاريک ،

آغاز ِ آدمی ست

چمبره زده در کنج ِ خلوتی به بغض

تا منتهای آدمی شدن

که درد را بايد زيست

و اندوه را ، که بُن مايه شادی ست

و خنده را ، که از گريه جان می گيرد..

تا از زمين غبار اندوه زدودن

تا از زمانه گرد ِ درد گرفتن

تا طرحی نو که لشکر انگيزد،

از کنج ِ پستوی گريان بايد آمد ،

از سری که به ديوار می کوبد از فرط بی قراری

از تنی که می شکند از اندوه کشتن آدمی به دست آدمی ..

بی قرار تا گذر کنی از تلاطم تن

تا لختی تاملی در انديشه درد

تا مگر فريادی از بطن ِ جان

تا بشکند حباب ِ آدمی نمودن ،

گريه در پستوی تاريک ،

آغاز آدمی ست

تا از درد بزايد

تا در درد برويد

تا بر خويش بپيچد از فرط رنج

آن گاه - به وقت -

انفجاری ،

حضوری ،

بودنی ،

تا آدمی آفريده شود ،

از گِل ِ آدميت.

که زمين ، گاهواره رنج است و

منجی ، تويی .

سری بايد اما

که بر ديوار بکوبد از فرط بی قراری ...

ارکيده - ۱۸ ژانويه ۲۰۰۶

ما را ز درون موافقتهاست ..

2009-04-13T13:27:00.008-05:00

کمی من و کمی بهار ِ نیامده . کمی من و کمی مولانا و کمی شاملو و کمی در فاصله دو نقطه و کمی سودا . کمی من و کمی سوز و کمی سرما . کمی من و کمی هُرم نفسهای زندگی که گرمند . کمی من و کمی خانه و کمی دنیا . کمی سوال و کمی دغدغه های همیشه ی روزگار . کمی من و کمی تکرار آوازهای این روزها . کمی من و کمی آسمان و کمی قرص ماه در قاب ساختمانهای خیابان آلبانی . کمی من و کمی نیوبری و شتکهای باران روی پنجره کوچک ترایدنت . کمی من و کمی تصویر پنجره ای رو به شب های نیامده ، کمی تاریکی و کمی نور خیره کننده لامپی در قاب پنجره ای باریک . کمی باران و کمی بعد از ظهرهای اثیری و کمی قهوه و کمی گفتن. کمی من و کمی شبهای آوریل ِ مهربان. کمی من و کمی زمان . کمی من و کمی کولی که سبکبار دامن پر چینش را کنار رودخانه می کشد و می دود . کمی سفر و کمی حضر . کمی روزگار و کمی تو که جاری می شوی در کلمه ها. کمی سودا و کمی کلوو و کمی شعر . و شعر - که انگار زنی ست -- که حرفهای ناگفته اش را - با خودنویس من - آواز می کند ...

..

حل این نکته بدین فکر خطا نتوان کرد ..

2009-03-30T16:57:00.004-05:00

«برخی از درها می باید بسته بمانند. برخی از رازها را نمی باید گشود. آنان که می باید بدانند، دانسته اند و آنان که می خواهند بدانند، راه دانستن را خواهند یافت»
ایران درودی - در فاصله دو نقطه

گاهی زندگی پر از این «یک لحظه» هاست ، لحظه هایی که یک لحظه اند ، یک لحظه ، یک آن ، یک ثانیه که حال خوب را از ناخوب جدا می کند . یک لحظه ، یک ثانیه . کوچک به ظاهر . از جنس فکر نیست ، حس است . حسها دروغ نمی گویند . خوب خوبی ، و بعد آن لحظه می آید ، ناخوانده ، بی خبر ، بی محابا ، و می گویدت که واقعیتها سمج اند ، که هر آن انگار باید منتظر تلنگری از واقعیت باشی ، هر آن . بعد باید دست کولی را بگیری و بنشانی ش و هی براش عاقل بودن بگویی و بزرگ شدن و همه این مزخرفاتی که که کولی را کلافه می کند . کولی نگاهم می کند ، یکجوری که می دانم سرزنش دارد اما اهل گلایه نیست . انگار که بخواهد بگوید تقصیر خودت است ، خودت که یکجایی راز کولی را عزیز نداشتی . برخی رازها را نمی باید گشود.

سودا چنین خوش است که یکجا کند کسی ...

2009-03-22T18:29:00.002-05:00

آهنگ ‌: بهار دلکش رسید و دل به جا نباشد..

ما عید را و نوروز را جشن گرفتیم ، به سبک و سیاقی که آدمها نوروز را در غربت جشن می گیرند ، میهمانی و هفت سینهای آنچنانی که همه شان بوی نرگسهای تهران را کم دارند و خلوتی ِ اتوبان های پوشیده از یاس زرد را و حاجی فیروزهای واقعی را - و خانه را. اما همین هم غنیمت است و بهانه شادی و نو شدن های دلنشین . ما پایکوبی می کنیم و ای ایران می خوانیم و شادی را قدر می دانیم و می دانیم که شادی یا آن است و یا این . و این خوب است .

چیزهایی هست از جنس نگفتنی ها . چیزهایی از جنس نگفتنی ها . هوای سعدی دارم و صائب و فیه ما فیه . زندگی زیباست و دل ِ این یکشنبه کمی تنگ است و گفتنی بسیار و عیدانه های رادیوزمانه با سکوت غروب یکشنبه می آمیزد .. سری به رادیو درویش می زنم ، «گفتم آهن دلی کنم چندی - ندهم دل به هیچ دلبندی - سعدیا دور نیکنامی رفت - نوبت عاشقی ست یکچندی ..» . بعد صدای بهبودف باید با کودکانه فرهاد بیامیزد و صدای خشدار خواننده «لیدی» و آن «پرنده» گفتنهای گوگوش ، و نامجو که بخواند «‌نماز شام غریبان چو گریه آغازم - به مویه های غریبانه قصه پردازم - به یاد یار و دیار آنچنان بگریم زار - که از جهان ره و رسم سفر براندازم - من از دیار حبیبم نه از بلاد غریب - مهیمنا به رفیقان خود رسان بازم» حافظ لابد یک چیزی می دانسته . حتما می دانسته . حالیته؟

به حال خویش مبادا دمی رها کنی ام...

2009-03-20T01:56:00.005-05:00

در دیده من اندر آ ، وز چشم من بنگر مرا
زیرا برون از دیده های منزلگهی بگزیده ام
دل را زخود برکنده ام ، با چیز دیگر زنده ام
عقل و دل و اندیشه را از بیخ و بن سوزیده ام

مولانا

یادم افتاد به آن نوازنده دوره گرد شبهای تابستان و پاییز که می آمد توی کوچه های شمیران پای پنجره ها می خواند «مستی ام درد منو ..» و یادم افتاد به ویولون کهنه اش و آن صورت سالخورده و و کلاه بافتنی و آن صدای محزون گیرا که از ته دل بود و از سر ِ درد . یادم افتاد به نوازنده پیر نیمه شبهای تهران و پنجره اتاقم که رو به کوه باز می شد و آنهمه امن ِِخیال . و آنهمه آینده که پی اش می دویدم آن سالها.

آینده اینجا نشسته کنارم ،‌همین جا ، آرام ، توی همین کمبریج ینگه دنیا و خیابان آلبانی و دپارتمان و این کتابها و این هفت سین و این قاب عکسهای روی میز . حالا دیگر من و آینده آرام کنار هم راه می رویم ، کسی نمی دود پی آن یکی . آینده مهربان بود ، دست کم با من . یادم افتاد که باید شاکر باشم . آینده اصلا شبیه چیزی که من پای پنجره اتاقم در تهران نوشته بودم نبود . آینده آمد و چرخید و زیر و رو شد و زیر و رویم کرد . من و آینده با هم بزرگ شدیم ، قد کشیدیم ، زمین خوردیم ، ترسیدیم ،‌ راه رفتیم ، خندیدیم . آینده پرماجراتر از آن بود که فکر می کردم ، آشناتر ،‌ مهربان تر ، وسیع تر ، بهتر ،‌ تنهاتر . آینده دست مرا گرفت و مرا با خودم روبرو کرد ، آشتی داد ، آرزوها و رویاها را شفاف تر کرد کمی ، با من راه آمد خلاصه . آینده یادم داد که بین یک لحظه تا لحظه بعدی ش آدم می تواند دنیاش زیر و رو شود . دیروز گفتم توی زندگی م چیز بزرگی نیست که بخواهم عوضش کنم ، چیزهای کوچک را شاید ،‌مثل دوری از عزیزانم . اما اصل چیزها را نه . این را به مادرم هم نوشتم ،‌ اینکه ممنونم که در شبی اسفندی در بیمارستانی در تهران عزیز دستم را توی دست زندگی گذاشت و شرمنده ام اگر در مجموع اتفاق میمونی نبوده ام .

بوی عید بالاخره آمد . همین گوشه کنارها ،‌اما چیزی می گویدم که این عید را هرگز فراموش نخواهم کرد . قصه بعضی آدمها را انگار با جوهر سوال نوشته اند ، گاهی خواندنش آسان و گاهی سخت است . درد دارد . زندگی همین چیزهاست ،‌ هی به خودم می گویم که زندگی گاهی ثانیه ای است که حجمش همه زمان را در بر می گیرد . هی کولی می آید و چیزی می گوید و می رود . هی من می مانم و این هفت سین باسمه ای که بالاخره در لحظه آخر طاقت نیاوردم و سرهم کردم . هی من می مانم و این پنجره و این گلهای توی گلدان و این زمستان عجیب که دارد دل دل می کند که برود اما انگار که آستینم را گرفته و با خود می کشد و رهایم نمی کند . همین چیزهاست . همین «شادی با لذتی غریب ، غم با چگالی بالا » . مثل همین فکر که اگر کولی نبود زندگی چیزی کم داشت ، اصلا زندگی نبود . اما همین کولی ست که کارها را سخت می کند ، هی می آید و هی شازده کوچولو را به یادم می آورد و روباه را که گفته بود «هرکس تن به اهلی شدن داده باشد باید پیه گریه کردن را هم به تنش بمالد » و من یادم می افتد به همه حرفهایی که تا امروز خوانده ام و بازهم اینهمه زندگی نخوانده مانده که هر آن می تواند غافلگیرت کند . گاهی از لحظه ای به لحظه ای دیگر ، هزار سال بزرگ می شوی ، آرامی ها و کودکی هات را یک لحظه پرت می کند توی رویت تا یادت بیفتد که باید عاقل بود و به راه امن رفت . اما بعضی راههای ناامن ظرفیت عجیبی دارند برای سلوک ،‌ برای چیزی بیش از «راه» بودن . من این را می بینم اما نمی توانم توضیحش بدهم . راه مرا می برد . من گنگ خوابدیده ام انگار ، عاجز ز گفتن . شادی با لذتی غریب - غم با چگالی بالا . هی می چرخد توی سرم .

عجب دلی دارد روزگار . می بیند و باز از همین شوخی ها می کند . از همین چیزهای کوچک شروع می شود . از همین اتفاقات کوچک . از چرخش حادثه ها که بیاوردت و بگذاردت جایی که فکرش را نمی کردی ، اما باید می آمدی انگار ، باید می آمدی . از همین آنات و حالات کمیاب و بی همتا که می آیند تا فقط یادآوری ات کنند که زندگی مجموعه همین ناممکنهاست شاید . برای برخی آدمها ، همه اجزا و اعضای این دنیا تنها تکه ای از مسیری ست که باید پیمود ، حتی آدمهاش . مثل مکتوبی که مرشد طریقتی داده باشد به دستت تا مسیری را بروی بی آنکه دامن به دریا تر کنی . این هم راهی ست شاید . من و کولی اما این تَر نشدن را نمی فهمیم ، این پا گذاشتن به طوفان امواج کف آلود دریا و خشک برگشتن را . من و کولی خیس خیس می شویم ، خیس از دل دریا بیرون می آییم ، دانسته و حتی اگر به درد . برای زندگی را «زندگی کردن » من راه آسانی نمی شناسم . چیزی به من می گوید که بی شک روزی هم دل کولی آبستن گریه خواهد بود ، اما کولی را که نمی شود از دل سوداهای مواج بیرون کشید . من همیشه تماشایش می کنم ، برایش خوشحالم و نگران . مومن به حکمت راه اگر نبودم هزار چرا می پرسیدم . به کولی می گویم انصاف نیست که گاهی دل کولی بگیرد ، یعنی تاوان آنهمه راه که در جان و تنت آمده ای از دشت ... می گوید که کولی را از گِل عشق ساخته اند و این یعنی تاوانی ابدی که تا هست ، هست . کولی آرام است ، دست کم تا حالا که بوده . اما من نمی دانم تا کجا می تواند آرام بماند و هرکسی «از ظن خود» بخواندش و هیچوقت هم نفهمد که کولی کجای کار بود .

به رسم همیشگی آخرین شب اسفندی مکث می کنم . شاکر می شوم . به راه ِ رفته نگاه می کنم ، به چرخش حادثه ها که همیشه دلیلی داشته اند . به سال رفته نگاه می کنم که مرا به سفر برد و آورد . به راه پیش رو نگاه می کنم ، به آن خیالها که دیگر دور نیستند . آستین ها را بالا زدن و چیزی را ساختن. آینده ای هست که در عین پیچیدگی ساده است ، عجیب ساده . خوشبختی های کوچک و دغدغه های بزرگ . ساختن و روییدن تواما . همین . آرزوهایی که دیگر گنگ نیستند‌، زمان و مکان و تعریف دارند گاهی . اما همه چیز نیستند . «آن چیز دیگر» به قول مولانا ، آن «درویشی و خرسندی» به قول حضرت حافظ ، اصل است . هوس سیامشق کردم امروز ، در این سکوت عجیب و این مکث طولانی ، متصل نوشتم «به حال خویش مبادا دمی رها کنی ام» .

باید دیروز از این سال می نوشتم ، دیروز که با آفتاب بوستون بوی بهار می آمد و من در امتداد پل روی رودخانه بوی ماگنولیاهای پا به راه خیابان بیکن را می شنیدم ، دیروز که روی پل به رودخانه خیره شدم و تمام وجودم آرام بود و شاد و شاکر . دیروز که گفتم هیچ چیزی توی زندگیم نیست که بخواهم عوضش کنم . باید دیروز می نوشتم که به چرخش سال و ماه با لذت نگاه کردم و به کولی گفتم تولدت مبارک . باید دیروز می نوشتم که در دقیقه گذر عقربه های ساعت از عدد دوازده ، خوشبخت بودم و آرام و قانع .

آخرین شب سال است و اسمان بوستون ابری ست و من همه روز پی کولی می گشتم ، باید همین دور و برها بوده باشد ، پنهان از نگاههای آزمونگر شاید به خلوت نشسته بود . کولی زیاد حرف نمی زند ، خیلی طول می کشد که راز دلش را بگوید ، مگر با اهل دل . کولی ساده است ، بازی مدل آدم بزرگی را تاب نمی آورد ، «کول» بازی را نمی فهمد ، خیلی چیزها را بلد نیست . همین هاست که شهر کلافه اش می کند ، باید هواش را بیشتر می داشتم . راز کولی عزیز است ، باید بیشتر از پیش مراقبش باشم . همین هاست که دعای سال نوی این نوروزم این است که سر کولی به سنگ نخورد ، که یاد نگیرد خیلی چیزها را ، که نرود از تنهایی خودش را گم و گور کند در خلوت خودش آنهم روز تولدم تا من هی پی اش بگردم ، که حرمتش را نگه دارم ، که همیشه کولی بماند ، بی ترس پشیمانی ...

دارد برمیگردد ، من آمدنش را حس می کنم ، از بوی این گلها ، از صدای پاهای لحظه سال تحویل ، از جرینگی صدا کردن پولکهای سربندش . شاکرم . سلامت و عشق و صلح را ، و فرداهای بهتر را ، و همه چیزهای خوب برای همه آنهایی که دوستشان دارم را از ته دل دعا می کنم . و اینکه حرمت کولی را در هرحالی ، در هر صورتی نگه دارم ..

نوروز را با یاد خانه
مهمان شهری دیگرم من
اما هوای عید نو را
با خود به هرجا می برم من ..

یادباد...
۲۹ اسفند ۱۳۸۷
۱۹ مارس ۲۰۰۹

2009-03-19T12:53:00.001-05:00

گفتم این چیست بگو. زیر و زبر خواهم شد
گفت می باش چنین زیر و زبر هیچ مگو
ای نشسته تو در این خانه ی پر نقش و خیال
خیز از این خانه برو، رخت ببر، هیچ مگو

عید آمد و ما خانه خود را نتکاندیم

2009-03-15T15:27:00.003-05:00

برگشتم و برگشتیم ، من و کولی در این روزهای آخر اسفند و حسرت بنفشه هایی که توی جعبه های خاک وطنشان را با خود می برند هرجایی که می خواهند .. من و کولی با همیم . چند هفته ای ست که با همیم باز به رسم قدیمهای رفته . هم خطی برای آنکه یادم بماند کولی را و این اسفند گم شده در هوای سودا را ، و هم عهدی به رسم فرنگی ها که رزولوشن سال نو دارند و من قصد کردم رزولوشن نوروزانه داشته باشم :‌برگشتن و نوشتن و کوچی شدن دوباره . اما این بار انگار آن من قدیم نیست که دخترکی ست در یکجور هفت سالگی ابدی به قول فروغ که گفته بود «ای هفت سالگی - بعد از تو هرچه رفت - در انبوهی از جنون و جهالت رفت ..»‌، که تا چند روز دیگر سالی به عمرش اضافه می شود و انگار نه انگار که قصد بزرگ شدن نداشت از همان اول و فعلا هم ندارد انگار . یا شاید این خود ِ بزرگ شدن است . نمی دانم .

کولی را می نشانم روبرویم و با هم شعری می گوییم در وصف ناممکن ِ خانه ، این عجیب ترین کلمه بی شکل جهان . و می خوانیم عید آمد و ما خانه خود را نتکاندیم به قول اخوان نازنین . به کولی می گویم یاد آن خانه به خیر . آن خانه خیابان بیکن که دیواری آجری داشت که من عاشقش شدم از همان نگاه اول . و یاد رسم این دو سال رفته هفت سینی می چیدم و سبزی پلو ماهی عیدی و رفقا و آن عیدانه ها . امسال با کولی ام ، می خواهم مثل هم ایلهای کوچی به راه شیدایی باشم ، در مکث . در مکثی سبک ، و زندگی را زندگی کردن تا ته . و برگشته ام ، برگشته ایم به این پنجره آبی . تا چه پیش آید .

آنقدر کار هست که از خانه تکانی خبری نیست ، الا خانه تکانی * ای که از چشمهایم آغاز می کنم ، از چشمهایم . انگار که دارم زیر و روشان می کنم ، گرد و خاکی به پاست . و این خوب است مادامی که خانه تکانی از چشمها آغاز شود . عید هم دارد می آید . و من در سودایی مواج به پیشواز سال نیامده می روم . سودا نشسته به جان این کمبریج زمستانی
، و من جامانده ام در لحظه ای وسیع ، لحظه ای که همه چیز را در بر می گیرد. هوای عید نیامده اما ، خاصه که عید آمد و ما خانه خود را نتکاندیم به قول اخوان نازنین .. گردی نربودیم غباری نفشاندیم .. بوی عید نمی آید هنوز ، فقط ایمیلهایی از دو مهمانی عیدانه در آخر هفته پیش رو . من هوای عید می خواهم اما وقت نیست . وقت نیست و کار هست . ددلاین هست که هیچ اهمیتی نمی دهد به عید و به هواهای نوروزی .. وقت نیست و این مصیبتی ست شاید ، پیوستن به جرگه «وقت نیست و فرصتی نیست» . شاید.

زکوی یار می آید نسیم باد نوروزی - حالیته ؟

...

خانه تکانی

هزار شب ِ دیر گذشت
تا تیک تاک این ساعت شماطه دار
یادم بیاورد که تنگ بلور ماهی را
کنار صلابت تو بگذارم
که کولی وار ،
قابش گرفته ام ، تمام این سالها

سبزه را ، و سمنو را ، و سنجد را
پخش ِ ترمه می کنم
بوی حیاط آب پاشی شده می آید
بوی یاس و
بوی آغوشها و
بوی سکه های آمیخته با نقل

خانه تکانی را از چشمهایم آغاز می کنم
از چشمهایم ،
به بغض ِ‌اضطراب ِ این روزها می شویمشان
و نذر می کنم
که دست هیچ غریبه ای
پیکرت را نیالاید

بعد می خندم ،
دلم را می تکانم ، آنقدر که هرچه دلتنگی بر زمین بریزد

آینه به رویم می خندد
انگشت به صورتم می کشد
از استخوان گونه ها می گذرد
لبهام را می بوسد و
به باریکای گردنم دست می کشد،
یکباره جاری می شود
هرچه در گلو محبوس بود و ،
هرچه در سینه مدفون ،
صورت آینه را می شوید
بعد می خندد
و می گویدم که وقت خانه تکانی ست
خانه تکانی را از چشمهایم آغاز می کنم ،
از چشمهایم .

باید دلم را ، و این کاغذها را بتکانم
حتی اسکناس تانخورده را در آغوش حافظ ،
حتی ترمه دست دوز را
که دیگر خسته شده از انتظار.
همه اینها را تیک تاک این ساعت شماطه دار به یادم انداخت
تا گیسو به باد ِ آسمان شمالی بسپارم
که با طره های سیه فام شرقی غریبه است ،
و بخوانم ،
رقصان و پاکوبان ،
«از آب خرابات غسلم دهید
پس آنگاه بر دوش مستم نهید ...»
- باد صبا اگر بود
به حلقه حلقه گیسوی کولی دخیل می بست .. -
اما حالا هم
همین شراب کهنه
همین باد آسمان شمالی کافی ست
باقی بوها و آواها در رگهام می دوند ...
تجریش زیر پوستم نفس می کشد ،
لابلای بوق و دود و هیاهو
پا در شلاب برفهای گل آلود می گذارم
از همین جا که نشسته ام
دست دراز می کنم :
« آقا ! سمنو سیری چند؟»
تنه می خورم
و تلنگر جمعیت می بَردم...
آفتاب بوستون که روی ترمه می افتد ،
دیگر می دانم ، که هرجا باشم ،
من را از تو گزیری نیست ...

صلابت تو را قاب گرفته ام تمام این سالها
و یا مقلب القلوب را که می خوانم
به بیگناهی تو فکر می کنم ای تنهاترین دیار
تیک تاک تیک تاک
خانه تکانی را از چشمهایم آغاز می کنم ،
گیسو به باد می سپارم - کولی وار -
رقصان و پاکوبان ،
که خنده را ، و سبزه را ، و تنگ بلور را ،
هیچ لشکری حریف نیست
و عشق را ، و شعر را ، وشراب را ،
نمی شود کشت .

خانه تکانی را از چشمهایم آغاز می کنم ،
و چنگ و رَباب و دف را
به سلامت تو می رقصم
«یا مقلب القلوب و الابصار»
من از قبیله آب و شرابم ،
زلال و عاشق و جاری.
نیاکانم نیزه را از بوسه می ساختند
و دشمن را ، به مهمان نوازی ،‌ عاشق می کردند

«یا محول الحول و الاحوال »
تیک تاک تیک تاک
خانه تکانی را از همین چشمها آغاز می کنم
از شراب و شعر و شیدایی...

هفت سین و هفتاد قصیده در جانم می چرخد
یا مقلب القلوب ،
حَوَل حالنا به هر حالی
که سبزه را ،‌و تنگ بلور را ،
گزندی نرساند
که تا سبزه هست و خنده هست و عشق هست ،
هستیم

حوّل حالنا،
به حق صلابت دیاری
که قابش گرفته ام ،
تمام ِ این سالها ...

یلدا

2008-12-22T00:58:00.004-05:00

فرو خوردم ز غیرت گریه‌ی مستانه‌ی خود را -- فشاندم در غبار خاطر خود، دانه‌ی خود را
صائب

و یلدا - و نامه پاییز که با تاخیر می آید - و فردا - و امروز - و این سودا .
همین هاست ، همین اتفاقاتی که می افتند و فکرش را نمی کنی . همین زمان و همین شوخی ها و همین شگفتی که یکمرتبه مچش را می گیری وقتی که جز شگفتی کاری از دستت بر نمی آید . همین چیزهاست . همین گفتنهای پی در پی و همین شبهای سردی که یک چیز عجیبی هی گرمشان می کند و همین حرفی که هست و نمی شود زد . نمی شود گفت . نمی شود . فقط می شود خواند «جای آن است که خون موج زند در دل لعل - زین تغابن که خزف می شکند بازارش» و می شود نشست و برف را تماشا کرد و خیابان آلبانی را به خاطر سپرد که همه قصه ها را شروع کرد و تمام نمی کند ، و همه این «خارخار» ی که مولانا می گوید . نمی دانم . گاهی کاری نباید کرد جز تماشا و صبوری . حالی عجیب ، جادوییو بی تاب . تا کی ، نمی دانم .

هی می چرخد این شعر در یادم . با دلیل و بی دلیل:

«کی باورم می شد که روزی باز
آتشفشانی ...» و همین کلمه های دور
...

...

غم با چگالی بالا ، شادی با لذتی غریب

2008-06-06T22:23:00.000-05:00

« بگذار يك لحظه پيرانه سخن بگويم: بچّه های مان خيلی خوب هستند؛ به خصوص كه در حد ممكن آزادانه رشد كرده اند _ و درست. من هرگز آرزويی جز اين نداشته ام كه آنها با هنر آشنا باشند؛ يعنی با عصاره ی اندوه و عصاره ی شادی. غم، با چگالی بسيار بالا، شادی با غلظتی غريب: هنر همين است: موسيقی، نقاشی، ادبيّات... و بچّه های ما، در سايه ی تو، با همه ی اين ها، آن قدر كه بايد آشنا شده اند.
كسی كه سهراب را دوست داشته باشد، شاملو را احساس كند، فروغ را بستايد، و هر شعر خوب را آيه يی زمينی بپندارد، چنين كسی، به درستی زندگی خواهد كرد...
كسی كه به كيارستمی شگفت زده نگاه كند، به زرّين كِلك با نهايت احترام، به صادقی با محبّت، و آثار مخملباف را دوست داشته باشد، چنين كسی به درستی زندگی خواهد كرد...
كسی كه در برابر باخ، بتهون، موتزارت، فروتنانه سكوت اختيار كند، به تار جليل شهناز، عود نريمان، آواز شجريان و ترانه ی « اندك اندك » ِ شهرام ناظری عاشقانه گوش بسپارد، چنين كسی به درستی زندگی خواهد كرد...
كسی كه مولوی را قدری بشناسد، حافظ را قدری بخواند، خيام را گهگاه زير لب زمزمه كند، و تك بيت های ناب ِ صائب را دوست بدارد، چنين كسی به درستی زندگی خواهد كرد...
كسی كه زيبايی ِ نستعليق و شكسته، اندوه ِ مناجات سحری در ماه رمضان، عظمت ِ خوف انگيز ِ كاشيكاری های اصفهان، و اوج ِ زيبايی ِ طبيعت را در رودبارك احساس كرده باشد، چنين كسی به درستی زندگی خواهد كرد...
شايد سخت، شايد دردمندانه، شايد در فشار؛ اما بدون شك به درستی زندگی خواهد كرد... »

از چهلمین نامه نادر ابراهیمی

2008-06-06T22:12:00.003-05:00

بوستون ، بهار مردد ، باران و باد و رونمایی آفتاب گهگاه ، تابستان آمده و نیامده ، و تعلیق زمان و مکان و باز راهی شدن . همیشه وقتی مقطعی تمام می شود اینطوری می شوم ، هی یاد لحظه های خوب و بد می آید و زمان کش می آید . حالا باز زندگی را باید زیست ، و این زندگی جدی جدی دارد جدی می شود ، «خود»ی حرفه ای قرار است شکل بگیرد . من اما زبانم نمی چرخد بگویم حرفه ای . من همان دانشجویی را ترجیح می دهم . استادم گفت از امروز دیگر دانشجو نیستی ، همکاری . تبریک هم گفت ، هم او هم بقیه ،‌که با بقول خودشان «رنگهای رقصنده » این مرحله را تمام کردم . ترجمه مسخره ای ست ، اما من دوستش دارم . خنده ام گرفت . پدر آدم را در می آورند تا آخرش بگویند چه و چه . من که خودم می دانم چقدر چیزها را آخرش هم نرسیدم بخوانم . برای یکی از امتحانها یک کلاس درس طراحی کرده بودم ، چهل صفحه ای هم حاشیه داشت . استادم ظاهرا کلی مشعوف بود از این طرح ، گفت رادیکال و جامع و ضروری ، اینتردیسیپلینری یعنی همین . فکر کردم آخرین امتحانی که پیش از این داده بودم امتحانهای بورد انگلستان بود ، و چقدر متفاوت . فکر کردم یعنی توی سه چهار سال زندگی ام اینقدر عوض شده ؟ و یادم نیامد که زنجیر حادثه ها چطوری به هم وصل شد تا اینجا . گاهی انگار که از روز ازل همین جا بوده ام ، اما نبوده ام . این سه سال ، فقط سه سال درس نبود . برای این امتحان ، فقط کتاب خواندن و تحلیل کردن کافی نبود . باید باز یاد می گرفتم امتحان تشریحی یعنی چه ، دویست و پنجاه صفحه توی سه روز نوشتن یعنی چه ، دفاع کردن از ایده یعنی چه ، هشت تا کتاب را در یک روز به هم ربط دادن یعنی چه . یاد گرفتم که ماژیک رنگی و خط کشیدن زیر کلمات مثل قدیمها دیگر معنی ندارد ، وگرنه باید همه کتاب را رنگ کنی . از همه مهمتر ، زبان زبان دیگری بود ، زبان پزشکی نبود که بین المللی باشد ، زبانی حرفه ای بود با حالات و آنات خودش . یاد گرفتم که هرچیزی که می خوانی وحی منزل نیست ، همانطوری که خود طب وحی منزل نیست . می خوانی که انتخاب کنی ،‌که به چالش بکشی . اینها را برای این می نویسم که یادم بماند چیزهایی که را بعدها بدیهی به نظر خواهد رسید . اما توی این سه سال ، هیچکدام اینها بدیهی نبود . برای امتحان ها گاهی مقاله های ترمهای اول خودم را می خواندم ، یادداشتهام را ، به فیلمی می مانست که یادم می آورد چه قدر چیزها عوض شده . حالا ، بعد از این امتحانهاست که می توانم به تمام اینها دوباره نگاه کنم ، و این مرور فقط برای خودم معنی دارد . تا به حال به هیچ راهی اینقدر ایمان نداشته ام ، و از هیچ تصمیمی اینقدر راضی نبوده ام . سه روز امتحانهای کتبی کابوس بود ، هفت ساعت بی وقفه نوشتن ، سه روز پشت هم . اما روز امتحان / دفاع شفاهی یک جور دیگری بود . تبدیل شد به مکالمه و بحث و غیره ، سه ساعت تمام که اصلا نفهمیدم چطوری گذشت . دو تا از سه استاد حاضر پزشک هم بودند ، یکی شان مردم شناس پزشکی ست ، یکی شان روانپزشک و مورخ پزشکی ، اولی روی دوربین بود ، از کانادا . جواهری ست این استاد کانادایی من ، و گاهی فقط او بود که می گفت چطوری باید پل بزنم بین طب و علوم اجتماعی ، چون پل زدن را تجربه کرده بود . بعد از امتحان استادم مرا به ناهار دعوت کرد و سر ناهار برام از زندگی ش گفت . یکباره انگار می خواست بگوید که از امروز زندگی چه شکلی می شود ، معلوم و نامعلوم . اما رفت سراغ خاطرات پدرش ، مهاجرین اتریشی بعد از جنگ ، و مادرش ، زنی که زندگینامه اش مرا چهار شب پشت سر هم بیدار نگه داشت تا صفحه آخر . . حالا یک دو سه سالی از زندگی ت می شود یک کلمه «تز» و این همان لحظه ای ست که تمام این دو سه ساله قرار بود برسد . همان آوایی که آمد و پیچید توی سرت ، آوردت اینجا ، نشاندت پشت میز ، بیدارت نگه داشت ، و حالا وقتش شده . دیگر دور نیست ، آینده نیست ، راهی ست که پر است از سفر ، از حرکت . وقت ساختن است ، ساختن آن چیزی که نصویر گنگی دارد توی ذهنت ، هر گوشه چیزی ازش نوشته ای ، خوانده ای ، باهاش »بوده ای » . حالا به همین زودی وقتش رسید .. گوی و میدان و همه چیزهای غیر منتظره .
کمی نشسته ام و کمی راهی ام . رخوت بین دو مقطع است ، خستگی که قرار بود از تن به در کنی ، و «برنامه ریزی» برای راه پیش رو . نه این می شود و نه آن . بین دو زبان و دو فهم معلقی . پا به راهی داری که نیمی از هویتش به نامعلومی ش بسته است ، اما مگر می شود این را توضیح داد ؟ من آمده بودم که بین دو دنیا پل بزنم ، فقط آینده می تواند معلوم کند که این راه به کجا می بردم . اما این روزها را باید -شاید - سکوت کرد و صبر . به قیاس یک رزیدنتی چهار ساله بالینی در یک بیمارستان مشخص ، معلوم است که راه من نامعلوم و بی انتها به نظر می آید . نه مگر که من به همین نامعلومی ش عاشق شدم ؟ یکبار برای همیشه ، می خواهم یک چیزهایی را بنویسم که یادم نرود ، حس می کنم دارد یادم می رود .

فیلم Wit را دیدم ، با بازی معرکه «اما تامپسون » که ما را شریک تجربه هشت ماه شیمی درمانی آزمایشی می کند برای سرطان پیشرفته اش . استاد برجسته ادبیات انگلیسی حالا می شود ابژه تحقیقاتی . به مرگش راضی می شود از فرط استیصال لحظه های که -نه سرطان - بلکه درمان تحقیقی و رفتار ابژکتیو دکترها برایش رقم می زنند . یک دکتر جوان باهوش و بلندپروازی توی فیلم هست که همه زندگی برایش خلاصه می شود در تحقیق سرطان ، سرطان و نه بیمار سرطانی . سخت ترین کار دنیا براش حرف زدن با مریض است ، غمگین شدن یا خوشحال شدن با او . فیلم پر است از جمله هایی که یک دنیا حرف دارند . من فکر می کنم هر دانشجوی پزشکی و هر راهی راه تحقیق باید این فیلم را ببیند . یاد روزهایی افتادم که توی حیاط بیمارستان نافیلد راه می رفتم و به خودم بلند بلند می گفتم این تیوبها و این نمونه های دی ان اِ هرکدام یک آدمند ، آآآآ-دم . مبادا که یادت برود . یکی لوسی بود یکی ماتیو . من می شناختمشان . آنها هم منتظر بودند تا علم پزشکی نجاتشان بدهد . شده بودند اما حروف مخفف ، ال سی ، اِم سی ، و الخ . سرشان دعوا می شد ، یکی قایمشان می کرد توی فریزر خودش که مبادا آن دیگری زودتر ژن مربوطه را پیدا کند و مقاله کند و به نام خودش ثبت کند . بدن لوسی اما روز به روز به قهقرا می رفت ، اساتید پای تلفن سر پاتنت ژن ِ پیدا نشده چانه می زدند . یک روز فهمیدم بحث میلیون ها پوند است ، راست یا دروغ نمی دانم ، اما همانطوری نمونه لوسی به دست ، عقم گرفت از زندگی . چسبیدم به فرضیه خودم که ژن مربوطه باید در فلان منطقه باشد . دلیلم هم از دنیای جنین شناسی آمده بود نه از راههای آماری مرسوم ژنتیک . یک حال عجیبی بود در خودم ، انگار که چیزی را داشتم لایه لایه کشف می کردم ، واقعیت حرفه ای را شاید . گفتن این که فرضیه من -که برایش هیچ دلیل مکتوب و محکمه پسندی هم نداشتم - درست در آمد ، زیاد توفیری نمی کند . ژن مربوطه توی همان منطقه ای بود که پیشنهاد داده بودم . حالا علم دارد هی به آن ژن مجهول نزدیک می شود . من از دور نگاه می کنم به مقالات تازه . کمی خوشحالم ،‌بخاطر لوسی شاید . کمی بی تفاوتم ، به خاطر فاصله ام از داستان شاید . شاید مهم نباشد که من دیگر جزو آن داستان نیستم ، دست کم به نام و رسم . اما یکجورهایی هم همیشه بخشی از آن داستان می مانم ، به خاطر روزی که توی سنت پیترز نشسته بودم و لای کاغذها و تصویرها گم شده بودم و فکر کرده بودم که فرضم دارد شکل می گیرد . روی یک کاغذ آبی رنگ از دفتر آزمایشگاهم نوشتم فلان و بهمان . و این تنها مدرکی ست که من را به آن قصه وصل می کند ، به اضافه دو سه سال زندگی . یکجورهایی همیشه بخشی از قصه بیماری لوسی و بقیه آن مریضها می مانم . آن روزها نمی دانستم که آن کاغد آبی رنگ برای خیلی ها نقطه عطف می توانست باشد . اما برای من نبود ، چون آن راه راه من نبود . به جاش ، من را به کشف خودم واداشت . من را آورد به این نقطه از زندگی که هستم ، من را راهی کرد به راهی که عاشقش بودم . حالا روزی خواهد آمد که ژن مربوطه ثبت شود به همت دانشمندانی که توی چند سال اخیر زندگی شان را پاش گذاشته اند ، کسی هم نخواهد دانست که چرا مسیر پروژه عوض شد و چرخید به سمت فرضیه ای که آن روز فقط یک فرض بود . اما من می دانم ، ارغوانهای حیاط سنت پیترز هم می دانند ، رئیس بخش هم می داند ، حتی اگر این دانسته را هرگز به زبان نیاورد . نکته اینجاست که تمام این قصه مرا هنوز خوشحال می کند ، از آن رو که وادار شدم فکر کنم . چیزی کم بود ، چیزی از جنس انسان . توی نامه اپلیکیشن دانشگاه امروزم نوشته بودم فرهنگ و جامعه و تاریخ به اندازه ژنها در شکل گیری بیماری اهمیت دارند . آن روز معنی این جمله را در دنیایی دور می دیدم ، دنیایی که امروز دنیای من است و خواهد بود . کارم را انجام می دادم ،‌اما این فکر ،‌این آوا آمده بود و پیچیده بود توی سرم ، نامرئی بود ، اما دیگر نمی شد نادیده اش گرفت . واقعیت این است که کاری را خوب انجام دادن ، با عاشق کاری بودن فرق می کند . همین فرق نامحسوس زندگی مرا عوض کرد . اینهاست که می گویم زندگی را نمی شود برنامه ریزی کرد ، زندگی مرا نوشته ، مثل قصه ای پر پیچ و خم . این شد که فصلی را بستم و فصلی تازه را شروع کردم ، هم شور و شیدایی بود و هم نگرانی و نامعلومی . اما یقینی هم بود ، به اینکه این راهها همه به هم وصل بود و هست . من راهم را عوض نکردم ، زاویه نگاهم را عوض کردم . بگذریم . این قصه را تا به حال ننوشته ام ، شاید هرگز هم ننویسم ، فرقی نمی کند . امروز یک آن برگشتم به عقب نگاه کردم . ماهیت لحظه بین دو مقطع است شاید . خواستم یادم باشد که به این راه بی نام ، راه سوم به قول اخوان نازنین ، عاشقم . حالا بگذار هی مجبور باشم توضیح بدهم که چرا «پلن» آینده ، تر تمیز روی میزم نیست . نیست ، چون قرار نیست باشد . تا به حال به هیچ حرکتی اینقدر ایمان نداشته ام . این رازی ست بین من و کولی . همین که او بداند کافی ست .